nieuws

Rutte vreest dat strenge aanpak van ongevaccineerden ‘averechts’ werkt

Demissionair premier Mark Rutte is niet van plan harder op te treden tegen ongevaccineerde Nederlanders om de druk op de ziekenhuizen te temperen. Hij vreest dat een te strenge aanpak averechts kan werken, waardoor de vaccinweigeraars zich helemaal niet meer laten overhalen om een prik tegen corona te halen.

Natalie Righton
Partijleider Mark Rutte tijdens een digitaal congres van de VVD. Beeld ANP
Partijleider Mark Rutte tijdens een digitaal congres van de VVD.Beeld ANP

Dat heeft Rutte zaterdag gezegd tijdens het online VVD-partijcongres. Op een vraag van een VVD-lid waarom hij er niet voor kiest om strenger te zijn voor degenen die zich niet willen inenten, antwoordde Rutte:

‘Ja, het is waar: mensen die gevaccineerd zijn, hebben 25 keer minder kans om op de ic-afdeling terecht te komen. Dat betekent dat er minder druk zou zijn op de gezondheidszorg als meer mensen gevaccineerd zouden zijn’, aldus Rutte. ‘Maar het risico als je mensen teveel in een hoek duwt, is dat het ook averechts kan werken. Dat ze dan helemaal niet meer meedoen.’

Opmerkelijk is dat Rutte tijdens het congres onthulde dat zijn opvattingen ‘misschien verder zouden gaan’ als hij geen premier was. ‘Sommige mensen zeggen: het is leiderschap om je uit te spreken tegen ongevaccineerden. Maar ik kan dat nu zelfs hier niet zeggen. Mijn idee van mijn rol is om de boel bij elkaar te houden.’ Volgens Rutte leidt zijn aanpak ertoe dat er nog steeds ‘elke week tienduizenden mensen extra zich laten vaccineren: de vaccinatiegraad groeit nog steeds’.

Gevoelig moment

Het pleidooi van de premier om ongevaccineerden niet te veel onder druk te zetten komt op een gevoelig moment. Komende week wordt in de Tweede Kamer weer gedebatteerd over de invoering van een 2G-coronapas. Als dat doorgaat, krijgen ongevaccineerden geen toegang meer tot gelegenheden als cafés, restaurants en bioscopen. Ruttes VVD is daar voorstander van.

De opmerkingen van Rutte liggen ook gevoelig omdat dit weekeinde extra coronamaatregelen zijn ingevoerd voor álle Nederlanders om de druk op de ziekenhuizen te verminderen. Door een avondlockdown voor zowel gevaccineerden als ongevaccineerden hoopt het kabinet dat het aantal opnames op de intensive care sterk vermindert. De maatregel zorgt niet alleen binnen de VVD, maar ook daarbuiten voor veel discussie .

Niet-gevaccineerde mensen belanden onevenredig vaak op de intensive care. Zij maken maar 11,5 procent van de (volwassen) bevolking uit, terwijl zo'n 70 procent van de ic-bedden wordt bezet door ongevaccineerde personen.

Het kabinet twijfelde afgelopen week daarom openlijk of het een goed idee was om heel streng te worden voor ongevaccineerden (die zouden dan bijvoorbeeld niet overal meer naar binnen mogen). Lijnrecht daar tegenover stond de opvatting dat het beter was om iederéén beperkende maatregelen op te leggen (en wederom een lockdown af te kondigen). Het kabinet koos voor de laatste optie.

Nuances in kabinet

Rutte benadrukte zaterdag dat er binnen zijn kabinet hetzelfde over de aanpak wordt gedacht. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid (CDA) kan zich weliswaar soms scherper uitdrukken over ongevaccineerden dan hijzelf, zei Rutte, maar hij bezwoer dat beide bewindspersonen uiteindelijk dezelfde opvattingen delen. ‘Wij voelen het allebei wel zo, maar ik denk dat hij nog minder dan ik in staat is om zich daarin iets in te houden — dat is ook weer zijn kracht. We zijn natuurlijk wie we zijn.’

Begin november erkende het duo juist dat ze soms wat anders in de wedstrijd staan. ‘Gij zult, daar ben ik niet van’, zei Rutte destijds. Hij noemde dat een ‘liberale’ opvatting. De Jonge daarentegen zei: ‘Als je weet dat je voor jezelf een veel groter risico loopt, ook voor anderen een veel groter risico neemt door je niet te laten vaccineren dan vind ik het mijn werk als minister van Volksgezondheid om niet te zeggen ‘joh kijk maar wat je doet, maakt me verder niet uit’; nee, het maakt me wél uit wat je doet. En dat ga ik je vertellen ook.’

Beide bewindspersonen willen vooralsnog niet direct antwoord geven op de vraag of ‘het de schuld is van ongevaccineerden dat Nederland weer in een lockdown zit’, bleek vrijdag tijdens de corona-persconferentie. ‘Het heeft geen zin om daar te gaan vingerwijzen', zei Rutte. Maar ook hier weer was De Jonge iets uitgesprokener. ‘Ik vind wel dat we in het maatschappelijk debat met een te grote boog om die ongemakkelijke waarheid heen lopen’, zei de Jonge, waarna hij herhaalde dat 70 procent van de mensen op de ic niet is gevaccineerd. ‘Als je die aantallen af zou halen van de mensen die nu in de ziekenhuizen liggen, hadden we in de ziekenhuizen geen problemen gehad waardoor we nu deze maatregelen zouden hoeven nemen. En dat is ook gewoon een feit.’

Excuses

Het besluit om vanaf dit weekeinde te kiezen voor een avondlockdown voor alle Nederlanders kon niet bij iedereen op begrip rekenen, maar grootschalige rellen zijn vooralsnog uitgebleven. Een week eerder sloeg de vlam nog in de pan in onder meer Rotterdam.

Wellicht heeft het geholpen dat Rutte en De Jonge vrijdagavond voor het eerst in anderhalf jaar de tijd namen voor enige zelfreflectie, nu in Nederland eerder dan in vrijwel alle andere West-Europese landen weer een noodsituatie van kracht is. Het virus ontwikkelt zich anders dan verwacht, benadrukte de premier. ‘Maar ik zeg dit niet om onszelf vrij te pleiten van kritiek. We zijn er niet doof voor. Er is geen manier om dit foutloos te doen. Daar willen we dus ook niet voor weglopen. We proberen mensen steeds opnieuw te overtuigen van het belang van het naleven van de basisregels. Blijkbaar slagen we daar steeds minder goed in.’

Zaterdag stak Rutte tijdens het VVD-partijcongres nogmaals de hand in eigen boezem. ‘Kennelijk lukt het mij niet om alle mensen te overtuigen. Dat is heel vervelend, want als het wel zou lukken, zou je geen extra maatregelen nodig hebben. Natuurlijk heb ik nagedacht hoe ik effectiever kan zijn’, aldus de premier. Maar de vraag hoe het dan beter zou moeten, bleef onbeantwoord.

Rutte hoopt op coalitieakkoord vóór kerst, sint-akkoord lukt niet

De kabinetsformatie is weer vertraagd. Het gaat ‘niet meer lukken om voor Sinterklaas’ een coalitieakkoord te bereiken, maar demissionair premier Mark Rutte hoopt wel ‘van harte’ dat het voor de Kerst nog kan. ‘Iedereen wil er ook vanaf en wil die start maken’, zei hij zaterdag op het online VVD-congres.

Vanuit de VVD zal het vooral secondant Sophie Hermans zijn die zich daarvoor moet gaan inzetten. Rutte erkende dat hij mede door de coronacrisis veel minder werk verzet in de kabinetsformatie dan Hermans. Daar voelt hij zich ‘haast een beetje schuldig’ over. ‘Er komt heel veel bij haar neer’, zei Rutte. Hij is blij als hij formatiegesprekken kan bijwonen, liet hij weten.

Het is volgens Rutte niet raar dat er bijna acht maanden na de verkiezingen nog geen akkoord is. Het duurde ruim zes maanden voordat de partijen eruit waren ‘wie met wie’ zou onderhandelen, en volgens Rutte is het dan ‘echt niet gek’ dat partijen nog zes tot acht weken aan een regeerakkoord schrijven.

VVD-leden zijn in elk geval nog niet gerust. In drie afzonderlijke moties riepen zij de partijtop op om de eigen partij-idealen niet te verkwanselen tijdens de kabinetsonderhandelingen. Ze waren erg geschrokken van uitgelekte ‘treindocumenten’, waarin onder meer stond dat het nieuwe kabinet meer migratie zou willen toestaan. De VVD bestrijdt dat ten zeerste. Waarnemend fractievoorzitter Hermans poogde de leden zaterdag nogmaals gerust te stellen: ‘Ons verkiezingsprogramma is de leidraad bij de onderhandelingen'.

Meer over