Reportage

Rutte IV presenteert zich in marathonsessie van drie uur – alsof alle nieuwe elan er in één keer uit moet

Henk Staghouwer (rechts), minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, tijdens de beëdiging in Paleis Noordeinde. Beeld ANP
Henk Staghouwer (rechts), minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, tijdens de beëdiging in Paleis Noordeinde.Beeld ANP

Het nieuwe kabinet is er nu écht. Alle ministers en staatssecretarissen zijn maandag beëdigd op Paleis Noordeinde in Den Haag. Nadat zij zich bij hun ministeries hadden gemeld, kwamen de bewindslieden bij toerbeurt langs om te praten met de pers. Dat ging de een beter af dan de ander.

Ariejan Korteweg

Hij was op tijd op zijn elektrische fiets uit zijn woonplaats Delft vertrokken en stond als eerste – even afgezien van alle journalisten en agenten – voor de poorten van Paleis Noordeinde in Den Haag. J. van den Bos is 74, werkte 32 jaar in de Kabelfabriek, was daarna tot z’n 72ste postbode en gaat al z’n leven lang naar politieke evenementen. ‘Toch ook een beetje voor de sensatie’, bekent hij. Den Uyl, Koekoek en Haile Selassie heeft hij gedag gezegd, de dalai lama, Mark Rutte en Jan Peter Balkenende hebben hem de hand gedrukt, met Rita Verdonk ging hij op de foto.

En nu staat hij hier, te wachten op Rutte IV. Niet omdat hij er zulke hoge verwachtingen van heeft. Het zijn toch een beetje ja-en-amenzeggers, vindt hij. Toch wil hij het niet missen: zien hoe Rutte in een zwarte bolide wordt afgeleverd, hoe de overige 27 bewindspersonen verdeeld over drie busjes van de firma Hofstad Tours arriveren en hoe door het traliewerk de achterzijde van de excellenties in wording zichtbaar is. ‘Ik heb het idee dat ze niet lang blijven zitten’, sombert Van den Bos, ‘maar ik kan het fout hebben.’

Bordes vol schaakstukken

Wat zich daarna binnen afspeelt, is alleen via de camera’s van de NOS te volgen. Eerst de begroeting met hoofdknik van de koning, daarna de beëdiging in de Balzaal, waarbij door veertien bewindspersonen de belofte wordt uitgesproken – door Aukje de Vries als enige in het Fries – en tienmaal de eed op God wordt gezworen. De door corona aan huis gebonden Sigrid Kaag wordt digitaal beëdigd, maar wel met kroonluchter en sierplafond als decor.

De negentien bewindspersonen stellen zich op als schaakstukken, wie omvalt zou zijn buurman amper raken.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
De negentien bewindspersonen stellen zich op als schaakstukken, wie omvalt zou zijn buurman amper raken.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De bordesscène op de paleistrappen aan de achterzijde is dit keer een wonderlijk efficiënte exercitie. De negentien bewindspersonen stellen zich op als schaakstukken, wie omvalt zou zijn buurman amper raken. Om 12 uur, het eigenlijke tijdstip voor het groepsportret, is de hele toestand al voorbij. Met als gevolg dat het lawaaiprotest dat klokke twaalf losbarst alleen het staartje van de ceremonie doorkruist.

Henk Kamp draagt de macht over aan de nieuwe minister van Defensie, Kajsa Ollongren. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Henk Kamp draagt de macht over aan de nieuwe minister van Defensie, Kajsa Ollongren.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Rumoerige dag

Dat lawaaiprotest is wel de aankondiging van een rumoerige middag. Bij het ministerie van Defensie aan het Plein is ’s middags een oploopje van tegenstanders van het coronabeleid als Henk Kamp de macht overdraagt aan de nieuwe minister, Kajsa Ollongren. ‘Vrede, vrijheid, geen dictatuur’, wordt er geroepen door demonstranten van wie sommigen als beer of konijn zijn verkleed. Ook de meezinger Ik heb aan je fiets gelikt wordt ingezet. Voor de erewacht met blanke sabel stelt zich een cordon agenten op.

Hoekstra geeft de sleutel van de schatkist op wonderlijke wijze aan Kaag, die zit thuis vanwege een coronabesmetting. Beeld Brunopress
Hoekstra geeft de sleutel van de schatkist op wonderlijke wijze aan Kaag, die zit thuis vanwege een coronabesmetting.Beeld Brunopress

Bij het ministerie van Financiën blijft alles rustig. Daar gebeurt de overdracht van Wopke Hoekstra aan de virtueel aanwezige Sigrid Kaag. ‘We werken aan herstel van vertrouwen’, trapt secretaris-generaal Bas van den Dungen de ceremonie af. ‘Dat doen we met 30 duizend mensen die elke dag opstaan om iets goeds te doen voor Nederland.’ Kaag hoort het vanaf haar beeldscherm met een glimlach aan. Dan pakt Hoekstra het kistje met de sleutel van de schatkist en weet die op wonderlijke wijze aan Kaag te overhandigen. Als dit kan, waarom dan geen hologram van Kaag op het bordes?

Karrevracht aan indrukken

De bijzonderste sessie van deze dag waarop zo lang gewacht is, moet dan nog komen. In de hal van Algemene Zaken, het ministerie van de minister-president, melden zich bij toerbeurt alle bewindspersonen, van staatssecretaris Marnix van Rij tot premier Rutte, voor een praatje met de pers. Een ritueel dat ruim drie uur in beslag neemt en een karrevracht aan indrukken oplevert – alsof alle nieuwe elan er meteen uit moet.

Sommige bewindspersonen worden, koud zes uur in functie, hard bevraagd op hun portefeuille. Staatssecretaris Hans Vijlbrief van Mijnbouw (D66) moet reageren op de lange wachtrijen van Groningers die zich bij hun gemeentehuis melden voor 10 duizend euro subsidie.

Minister Franc Weerwind voor Rechtsbescherming (D66) wordt doorgezaagd over de opstand in gevangenis De Schie. Weerwind is er zo een die meteen als een minister klinkt: ‘Ik word door de zeer competente mensen van het ministerie goed op de hoogte gehouden.’

Ook staatssecretaris Eric van der Burg van Asiel en Migratie (VVD) is al helemaal bewindspersoon. Al houdt hij vast aan zijn royale opvattingen over asielbeleid. Hij koppelt migratie aan werkgelegenheid in zorg en industrie en benoemt asiel als een verplichting die we zijn aangegaan.

Zoekend nog is de politieke nieuwkomer Gunay Uslu (D66), de staatssecretaris van Cultuur en Media. Ze wil cultuur de aandacht geven die de sector hard nodig heeft en sluit elegant af met: ‘Dankuwel, mag ik gaan?’

‘Interessante groep mensen’

Ook Ernst Kuipers (D66) heeft zijn rol van minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport al te pakken. Daar hoort een koersbijstelling bij. ‘We zijn nu twee jaar bezig met corona. We moeten er mee leren leven’, zegt hij. Dat betekent wat hem betreft dat economische en sociale belangen zwaarder moeten worden meegewogen.

De eerste ministerraad van het nieuwe kabinet Rutte-IV voor in de Rolzaal op het Binnenhof. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
De eerste ministerraad van het nieuwe kabinet Rutte-IV voor in de Rolzaal op het Binnenhof.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Minder ministerieel klinkt vooralsnog Robbert Dijkgraaf (D66), minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hij verwoordt mooi waarom de openstelling van het hoger onderwijs zijn grote aandacht heeft. ‘De kwetsbaarheid van jongeren is groot, vooral aan het begin van zo’n opleiding, als je gevormd wordt en op zoek bent naar je eigen weg en contacten.’

Als laatste maakt Rutte zijn opwachting, die van ‘een heel interessante groep mensen’ spreekt, niet zozeer opgelucht als wel tevreden is en belooft dat de maandagse afstemming tussen de coalitiepartijen echt verleden tijd is. Daar hoort een waarschuwing bij: ‘Dat betekent dat de tussenwereld tussen Kamer en kabinet kleiner wordt. Ik verwacht meer debat in het kabinet.’