Rutte en Samsom werpen hun ballast af

In hun streven naar een politieke doorstart trachten VVD-leider Rutte en PvdA-leider Samsom zich te ontdoen van de ballast van de afgelopen jaren. De geestelijk vaders van het regerende kabinet begonnen de campagne zaterdag beiden met een spervuur aan zelfkritiek, in de hoop dat het hun wordt gegund het vanaf nu vooral over de toekomst te hebben.

Raoul du Pré
Premier Mark Rutte en Diederik Samsom in gesprek in de wandelgangen van de Tweede Kamer Beeld Freek van den Bergh
Premier Mark Rutte en Diederik Samsom in gesprek in de wandelgangen van de Tweede KamerBeeld Freek van den Bergh

In navolging van Rutte maakte ook Samsom definitief duidelijk dat hij opnieuw kandidaat is voor het lijsttrekkerschap van zijn partij. Eind september, kort na de Algemene Politieke Beschouwingen, zal hij zich officieel melden, zo kondigde hij aan in NRC Handelsblad. Andere kandidaten hebben tot eind oktober de tijd om hem uit te dagen. Als dat gebeurt, volgt een lijsttrekkersverkiezing.

Net als Rutte toont Samsom zich zeer bewust van de zwakke plekken in zijn imago. Beiden dragen die met zich mee sinds de formatie van Rutte II. Samsom kampt met het verwijt dat hij onderweg zijn eigen partij is kwijtgeraakt. Hij besloot als fractievoorzitter in de Kamer te blijven om daar het profiel van de PvdA te bewaken. Maar al in de eindfase van de kabinetsformatie kwam er zoveel protest tegen het voorgenomen kabinetsbeleid dat Samsom de eerste twee jaar vooral druk was met het verdedigen van de koers.

Kleurloos

De rest van zijn fractie gaf hij intussen geen millimeter ruimte om af te wijken van zijn lijn. De meeste Kamerleden lazen het regeerakkoord pas toen het af was en zagen toen geen kans meer om er nog veel aan te veranderen. 'Dat maak je niet meer goed', erkende Samsom zaterdag in NRC Handelsblad. Twee Kamerleden, Désirée Bonis en Myrthe Hilkens, konden niet aarden in het keurslijf en vertrokken. Over de rest van de fractie wordt binnen de PvdA geklaagd dat die te kleurloos is.

Samsom vindt nu dat hij zijn partijgenoten te vaak links liet liggen. 'Ik had de fractie meer moeten bijstaan in het opkomen uit een embryonale fase. Ik had Kamerleden meer moeten coachen, meer een team moeten smeden. Uit de fractie is niet gehaald wat erin zat. Ik heb de couveusebaby verwaarloosd.'

Samsoms geloof in eigen kunnen is ongebroken (+)

Lees hier het profiel over Diederik Samsom als een 'eenzame fietser' uit de krant van vandaag

Diederik Samsom Beeld Freek van den Bergh
Diederik SamsomBeeld Freek van den Bergh

Het is de prijs voor het onvoorwaardelijk steunen van het kabinet, denkt hij. 'Daar moest alles voor wijken. Dat heeft er ook toe bijgedragen dat het is geslaagd, maar daardoor heb ik andere aspecten van het partijleiderschap veel minder aandacht kunnen geven dan ik had gewild.' Het is een schuldbekentenis die Samsom nodig zal hebben als hij straks moet strijden voor een nieuw lijsttrekkerschap.

Vanuit de hoop dat een 'sorry' maar één keer nieuws is, trapte ook Rutte zaterdag zijn campagne af. Het VVD-campagneteam ziet in Ruttes verkiezingsbeloften uit 2012 zijn zwakste plek. 'Geen cent meer naar de Grieken' en 'handen af van de hypotheekrenteaftrek' bleken onhaalbare claims. Zelfs als het wel grotendeels lukte (1.000 euro erbij voor de werkende Nederlander - zie kader) vinden de liberale strategen het niet verstandig meer om daarover nog te twisten: dan maar liever even door het stof.

Verraad en bedrog

'Ik zeg daar sorry voor', zei de premier daarom zaterdag in De Telegraaf en in elke microfoon die hem werd voorgehouden. Hij zegt te hebben geleerd dat een politicus wel beloften kan doen over de doelen die hij wil halen, maar beter niet over de manier waarop die bereikt kunnen worden.

Opvallend detail: zowel Samsom als Rutte ziet de komende campagne niet als een alles-of-nietsstrijd waarvan hun bestaan op het Binnenhof afhangt. Rutte hoopt na de verkiezingen in het Torentje te kunnen blijven, maar is ook bereid de VVD in de oppositie te leiden. Dat heeft geen oud-premier sinds Den Uyl (1982-1986) meer gedaan. Samsom beklemtoonde dat hij zou kunnen leven met een verloren lijsttrekkers-verkiezing. 'Je moet hem willen winnen en je moet hem kunnen verliezen. Als je verliest, moet je niet met een balk en een touw het einde der tijden tegemoet treden.'

Niet voor het eerst bood Rutte zaterdag excuses aan voor de belofte dat werkende Nederlanders er in deze kabinetsperiode 1.000 euro bij zouden krijgen. Het is de vraag of die schuldbekentenis wel terecht is. Concreet beloofde Rutte dat werkenden vanaf 2015 een belastingvoordeel van 1.000 euro zouden krijgen door een hogere arbeidskorting. Sindsdien kregen burgers en bedrijven de ene na de andere lastenverzwaring te verwerken, maar de arbeidskorting is steeds gestegen. In 2016 krijgen werknemers een korting op hun te betalen belasting van maximaal 3.100 euro. In 2012 was die arbeidskorting maximaal 1.611 euro. Een verschil van bijna 1.500 euro. Het lijkt overigens ijdele hoop dat Ruttes tegenstanders ophouden over de gebroken beloften. SP en ChristenUnie vinden de gang van zaken vooralsnog vooral 'gênant' en 'pijnlijk'. PVV-leider Wilders spreekt van 'verraad en bedrog'.

Mark Rutte zei zaterdag 'sorry' in de Telegraaf voor zijn niet nagekomen verkiezingenbeloften Beeld anp
Mark Rutte zei zaterdag 'sorry' in de Telegraaf voor zijn niet nagekomen verkiezingenbeloftenBeeld anp
Meer over