nieuws

Rutte en Kaag gaan samen eerste grove schets voor regeerakkoord schrijven

In een poging de complete impasse in de formatie te doorbreken gaan VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Sigrid Kaag samen schrijven aan een eerste grove schets voor een nieuw regeerakkoord. Dat melden meerdere bronnen aan de Volkskrant.

Kaag en Rutte onderweg naar de informateur, 4 juni. Beeld EPA
Kaag en Rutte onderweg naar de informateur, 4 juni.Beeld EPA

De ongebruikelijke stap volgt na het ultimatum dat informateur Mariëtte Hamer vrijdag stelde. Haar eerdere oproep aan de zes overgebleven formatiekandidaten om ‘over hun eigen schaduw heen te stappen’ bleek de partijen niet uit hun schuttersputjes te kunnen verleiden.

Hamer is maandagavond laat tot de conclusie gekomen dat dit de enige optie is waarvoor een Kamermeerderheid is en waarvoor geen blokkades worden opgeworpen door andere partijen. Hamer zal haar bevindingen naar verwachting dinsdag of woensdag naar de Kamer sturen, waarna een debat volgt.

De plannen van Rutte en Kaag moeten over tweeënhalve week af zijn, op 9 juli, net voordat het zomerreces in Den Haag begint. Het document is nadrukkelijk nog geen eindversie van een regeerakkoord waar andere partijleiders alleen maar bij het kruisje kunnen tekenen om mee te doen. Het is de bedoeling dat partijen die zich herkennen in de problemen en oplossingen die Rutte en Kaag optekenen, kunnen meeonderhandelen over een definitief regeerakkoord.

Het voorstel van Hamer is een ultieme poging om de nu bijna honderd dagen durende impasse in de kabinetsformatie te doorbreken. Maandag bleek dat de zes partijleiders elkaar nog steeds deels uitsluiten, waardoor de formatie muurvast bleef zitten.

Hamer ontving opnieuw een voor een de partijleiders van VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie om te horen of zij bereid waren om de onderlinge blokkades op te heffen en toch zonder voorbehoud met elkaar wilden gaan onderhandelen. Dat bleek niet bij alle partijen het geval te zijn.

Rutte was maandag de eerste die de teleurstellende boodschap aan Hamer bracht. ‘We hebben heel veel stappen gezet en en heel veel gebeld, maar op onze positie is niks veranderd’, zei hij na afloop van zijn gesprek. Al wekenlang is de patstelling hetzelfde: VVD en CDA willen niet met PvdA en GroenLinks samen regeren, terwijl PvdA-leider Lilianne Ploumen en GroenLinks-leider Jesse Klaver vastberaden zijn om elkaar niet los te laten. D66 wil weer niet met de ChristenUnie en die partij wil pas aanschuiven als er echt geen andere optie meer is.

Om een doorbraak te forceren kwam Hamer afgelopen vrijdag met een ultimatum. De partijleiders moesten dit weekeinde een keuze maken uit drie opties. De eerste optie was om met de zes overgebleven formatiekandidaten onderhandelingen te beginnen over een nieuwe regering en gaandeweg te kijken of iemand zou afvallen.

Mislukt ultimatum

Hamer moest dit breekijzer maandagavond laat afschrijven. De twee linkse en de twee rechtse partijen leggen de schuld hiervoor bij elkaar. Ploumen: ‘Twee rechtse partijen blokkeren twee linkse partijen zonder enige inhoudelijke opgaaf van reden. Ik reken dat Rutte en Hoekstra aan. Het is een zwaktebod.’ Klaver: ‘Zij geven duidelijk aan niet met ons te willen praten om te kijken of we tot elkaar kunnen komen. Dat is de politieke realiteit. Ik vind dat heel zorgelijk.’

Beide linkse partijen benadrukken dat ze een handreiking hebben gedaan door überhaupt open te staan voor onderhandelingen met twee rechtse partijleiders, onder wie iemand tegen wie zij tweeënhalve maand geleden nog een motie van wantrouwen steunden. Nu moeten Ploumen en Klaver Rutte bijna smeken of hij alsjeblieft met hen in gesprek wil gaan.

‘Ik probeer in dit vak niets persoonlijks te maken. Maar opvallend is dit wel. Uiteindelijk gaat het om het belang van het land’, zei Klaver. ‘PvdA en GroenLinks laten hun verantwoordelijkheid zien. Anderen willen dat niet.’

Ook D66 vindt dat het een handreiking heeft gedaan naar de VVD en het CDA door open te staan voor de optie om met zes partijen, inclusief de ChristenUnie, verder te praten. Dit ondanks de grote verschillen op medisch-ethisch terrein.

VVD en CDA vinden het hun goed recht te pleiten voor een vierpartijencoalitie. Meer dan één linkse partij is niet nodig voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Vijf partijen vergroten bovendien de kans op een instabiele coalitie, vinden de rechtse partijen.

Er zit daarom niets anders op voor Hamer om uit te wijken naar plan B: Rutte en Kaag vragen om samen een grove schets voor een regeerakkoord te maken. Het is een uitkomst die door geen van de progressieve of linkse partijen gewenst is. D66, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie vinden dat eerst een meerderheidskabinet moet worden onderzocht. De noodgreep om Rutte en/of Kaag alleen een concept-regeerakkoord te laten schrijven zonder überhaupt onderhandeld te hebben over een coalitie noemt Klaver ‘politieke armoede’.

De Democraten gaan nu toch overstag omdat zij willen dat er vaart gemaakt wordt met de formatie. Bij de VVD is alle haast juist verdampt. Zo lang de formatie voortkabbelt, kan Rutte demissionair doorregeren en een beleidsrijke begroting voor volgend jaar opstellen zonder dat D66-leider Kaag haar progressieve agenda kan doorvoeren. Alleen daarom al is Kaag geneigd om Rutte niet alleen een opzet voor een regeerakkoord te laten schrijven.

Meer over