nieuws

Rutte blijft regierol in formatie weigeren: ‘Regie is een fopspeen: je zuigt erop en er komt geen smaak uit’

VVD-leider Mark Rutte heeft maandag wederom te kennen gegeven dat hij niet van plan is om de regie te nemen in de vastgelopen kabinetsformatie. De doorbraak waar informateur Mariëtte Hamer afgelopen weekeinde op hoopte, is nog niet gekomen, erkende de VVD-leider.

Sigrid Kaag , Jesse Klaver Gert jan Segers en Lilianne Ploumen na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer.  Beeld ANP
Sigrid Kaag , Jesse Klaver Gert jan Segers en Lilianne Ploumen na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer.Beeld ANP

In een ultieme poging om de impasse in de formatie te doorbreken, heeft Hamer maandag opnieuw één voor één de partijleiders van VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie uitgenodigd. Zij hadden van Hamer de opdracht gekregen om in het weekeinde oplossingen te bedenken voor de vastgelopen zoektocht naar een nieuwe regering. Maar zij blijken na vele telefoontjes over en weer niets te zijn opgeschoten. Achter elkaar biechten zij maandagmiddag in de Stadhouderskamer op aan Hamer dat het ze niet is gelukt is om ‘over hun eigen schaduw te springen’, zoals de informateur vrijdag had gevraagd.

VVD-leider Mark Rutte was maandag de eerste die de teleurstellende boodschap aan Hamer bracht. ‘We hebben heel veel stappen gezet en en heel veel gebeld, maar op onze positie is niks veranderd’, zei Rutte na afloop van zijn gesprek tegen de pers. De vraag of het niet tijd wordt om de regie te nemen om de impasse te doorbreken, ontweek hij door ‘regie een fopspeenwoord’ te noemen: ‘Je zuigt erop en er komt geen smaak uit.’ De VVD-leider vindt het vooral belangrijk dat ‘we zo snel mogelijk tot vier partijen komen die een meerderheid kunnen vormen.’

Dat lijkt steeds meer op een onmogelijke opdracht voor Hamer. Onderlinge blokkades maken dat de vraag maar niet wordt beantwoord ‘wie-met-wie’ de eerste gesprekken over een regeerakkoord moet starten. Hamer hoopte de partijen langs gesprekken over de inhoud nader tot elkaar te brengen, maar kwam vrijdag tot de conclusie dat de partijleiders om politieke redenen afstand van elkaar blijven houden.

Al wekenlang is de patstelling hetzelfde: VVD en CDA willen niet met PvdA én GroenLinks samen regeren, terwijl PvdA-leider Ploumen en GroenLinks-leider Klaver vastberaden zijn om elkaar niet los te laten. De voorkeur van D66 gaat ondertussen juist wel uit naar de twee linkse partners: de Democraten zien weer weinig in een doorstart met de ChristenUnie.

Poot stijf

Om een doorbraak te forceren kwam Hamer afgelopen vrijdag met een ultimatum. De partijleiders moesten dit weekeinde een keuze maken uit drie opties. De eerste is om met z’n zessen onderhandelingen over een nieuwe regering te starten en gaandeweg te kijken of iemand afvalt. De tweede optie is dat Rutte (VVD) en Kaag (D66) samen schrijven samen aan een concept-regeerakkoord. Een laatste mogelijkheid is dat Rutte zo'n ‘proeve van een regeerakkoord’ alleen schrijft, waarna andere partijleiders mogen aangeven of ze willen aansluiten.

Aan alledrie de opties kleven bezwaren, vonden partijleiders dit weekeinde na veel heen en weer gebel.

VVD en CDA blijven hun poot stijf houden: ze willen niet met PvdA en GroenLinks in een kabinet, omdat één linkse partij voldoende is voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Onderhandelen met zes partijen is daarom onlogisch, vinden Rutte en Hoekstra. De twee rechtse partijen maken niet duidelijk welke coalitie dan wel hun voorkeur heeft. Dit zorgt voor toenemende irritatie bij D66, PvdA en GroenLinks.

PvdA en GroenLinks blijven weigeren om elkaar los te laten en vinden dat zij al een eerste handreiking hebben gedaan door überhaupt open te staan voor onderhandelingen met iemand tegen wie zij tweeënhalve maand geleden nog een motie van wantrouwen steunden (Rutte). Ook D66 vindt dat de partij een handreiking doet door open te staan voor de optie om met zes partijen, inclusief de ChristenUnie dus, verder te praten. Dit ondanks de grote verschillen op medisch-ethisch terrein.

Verslechterde sfeer

De sfeer is er dit weekeinde niet beter op geworden nadat Hoekstra vrijdag in een gesprek met Hamer onomwonden duidelijk heeft gemaakt dat hij net zoveel afkeer heeft om samen te werken met GroenLinks en PvdA samen als met PVV of Forum voor Democratie, melden meerdere bronnen. Voor de twee progressieve middenpartijen is het onbegrijpelijk dat hij hen op één hoop gooit met de radicaal rechtse PVV en FvD.

Zaterdag in de Volkskrant beklaagden D66, PvdA en GroenLinks zich ook al over de houding van Hoekstra, maar vooral ook over Rutte. De VVD-leider zou zich volgens de progressieve partijen te veel verschuilen achter het CDA, waardoor een samenwerking met links onmogelijk is. Na de vertrouwenscrisis rond zijn persoon en de passieve houding die de VVD-leider heeft aangenomen in de formatie, wordt het volgens de progressieve drie tijd dat Rutte de regie gaat nemen over de formatie en een werkbare regering gaat samenstellen.

Ondertussen regeert het demissionair kabinet door alsof het niet is afgetreden vanwege de toeslagenaffaire en wordt er gewerkt aan een beleidsrijke begroting voor volgend jaar. Mocht Hamer deze week de optie opperen dat Rutte maar een start moet maken om in zijn eentje te gaan schrijven aan een regeerakkoord, zou dit de VVD niet per se slecht uitkomen. Op zijn eigen tempo kan Rutte rustig schrijven aan een regeerakkoord, terwijl zijn demissionaire kabinet blijft doorregeren. Dat is ook precies de reden waarom de progressieve partijen hier niets in zien. De optie dat Rutte samen met Kaag werkt aan een ‘proeve’ stuit ook op bezwaren. De linkse partijen vinden dat eerst op z’n minst een poging moet worden gewaagd om te formeren voordat er wordt uitgeweken naar een minderheidskabinet.

Het is maandag 96 dagen na de verkiezingen en nog steeds is er geen zicht op een nieuw kabinet.

Agenda formatiegesprekken maandag:

Informateur Hamer ontvangt op maandag 21 juni in het gebouw van de Tweede Kamer:

11.30 uur: Mark Rutte

13.00 uur: Lilianne Ploumen

14.00 uur: Jesse Klaver

15.00 uur: Gert-Jan Segers

16.00 uur: Wopke Hoekstra

Het gesprek met Sigrid Kaag zal online plaatsvinden vanwege verblijf in het buitenland.