Russische vloot houdt hoofd amper boven water

De Russische vloot bestaat dezer dagen driehonderd jaar, maar de toestand waarin de Russische marine nu verkeert, biedt weinig aanleiding om feest te vieren....

BERT LANTING

Bert Lanting

MOSKOU

'Ik was het moe', luidde het briefje dat een marineofficier van de Baltische Vloot onlangs bij zijn zelfmoord achterliet. Volgens zijn collega's was de officier de armoede moe, de vernedering maandenlang te moeten wachten op een loontje waarvan hij zijn gezin niet eens kon onderhouden.

Een andere officier uit Kaliningrad, de Russische enclave die nu de thuisbasis van de Baltische Vloot vormt, moest wegens ondervoeding worden opgenomen in een ziekenhuis. 'Het komt voor dat marineofficieren hun maaltijd uit de kantine bewaren en naar huis meenemen, voor hun gezin,' zegt Vladimir Marjoecha, marinespecialist van de legerkrant Krasnaja Zvezda (Rode Ster) en zelf kapitein-ter-zee. 'Er wordt soms echt honger geleden bij de marine.'

Alleen aan het personeel van de Baltische Vloot was de staat begin deze maand al 100 miljard roebel (zo'n 33 miljoen gulden) schuldig. Daarbij komt dan nog ruim de helft van dat bedrag aan levensmiddelenpaketten waarop het personeel eigenlijk recht heeft.

Hoe het eind van het jaar gehaald moet worden, weet niemand. De marine heeft het budget van dit jaar al lang opgemaakt. 'De commandanten zitten met hun handen in het haar. Als er weer eens wat geld loskomt van het ministerie van Defensie, weten ze niet welk gat ze het eerst moeten dichten. Het achterstallige loon moet uitbetaald worden, er moet voedsel worden gekocht, de elektricteitsrekening moet worden betaald, er moet brandstof worden ingeslagen voor de schepen. Een hele waslijst, en er kan hooguit één probleem opgelost worden', zegt Marjoecha.

Vroeger was een groot deel van de vloot vrijwel permanent op zee, voor oefeningen of op patrouille, maar tegenwoordig varen de Russische oorlogsbodems alleen maar uit als het echt nodig is.

Afgelopen winter moest de Noordelijke Vloot maandenlang op een houtje bijten om het nucleaire vliegdekschip Admiraal Koeznetsov voor een paar weken op manoeuvres te sturen. De rekening liep zo hoog op, dat de rest van de vloot voor bijna drie maanden zonder geld kwam te zitten.

De regel is dat het personeel van schepen die op oefening gaan, voor vertrek betaald krijgt. Maar zelfs voor hen kan de marineleiding soms geen geld vinden. Zo werden enkele kernonderzeeërs van de Noordelijke Vloot er deze zomer op uit gestuurd, zonder dat de opvarenden hun achterstallige loon uitbetaald hadden gekregen. En dat terwijl de kernonderzeeërs, die de ruggegraat vormen van de nucleaire afschrikkingsmacht van Rusland, absolute prioriteit hebben bij de verdeling van de beschikbare middelen.

Om het hoofd boven water te houden zijn veel officieren gedwongen een bijbaantje te nemen als taxichauffeur of als nachtwaker. Soms krijgen ze van hun meerderen een dag per week vrij om bij te verdienen. 'Je kunt je ondergeschikten toch niet laten omkomen van de honger?', zegt een hoge officier.

Waarom blijven de mensen nog werken bij de marine als ze niet betaald krijgen? 'Sommigen uit loyaliteit, omdat ze in een marinegezin zijn opgegroeid, anderen omdat ze een woning hopen te krijgen en weer anderen omdat het domweg steeds moeilijker wordt om ander werk te vinden', zegt Marjoecha, die zelf ook al drie maanden geen loon meer ontvangen heeft. (De journalisten van Krasnaja Zvezda staan op de loonlijst bij het ministerie van Defensie.)

Van de machtige Sovjetvloot die zich vroeger op alle wereldzeeën liet zien, is nog maar weinig over. De afgelopen zes jaar is volgens vice-admiraal b.d. Radi Zoebkov het aantal schepen van de marine met 60 procent geslonken. Van de negentig kernonderzeeërs die de Sovjet-Unie had, zijn er nog maar zo'n dertig over. Als de afbraak van de oorlogsvloot in dit tempo doorgaat, is de vloot over een paar jaar verdwenen, waarschuwt hij in de krant Nezavisimaja Gazeta.

In marinekringen wordt geklaagd dat de afgelopen jaren een aantal van de beste oorlogsschepen zijn afgedankt, waarvan de meeste nog lang niet aan pensionering toe waren. Het vliegdekschip Admiraal Gorsjkov, dat aan een Koreaanse sloper is verkocht, had er slechts acht jaar op zitten van de ruim twintig jaar die de meeste schepen moeten kunnen halen.

Het verval van de marine wordt nog bespoedigd doordat er bijna geen geld meer is voor onderhoud en reparatie van de schepen. Volgens vice-admiraal b.d. Zoebkov is bijna de helft van de oorlogsvloot dringend aan reparatie toe, maar krijgt de marine nog niet eentiende van het bedrag dat nodig is voor het onderhoud van de vloot.

Volgens Marjoecha zou een grootscheepse operatie zoals de Verenigde Staten momenteel uitvoeren bij Irak, de Russische marine momenteel ver boven haar krachten gaan. Terwijl de Amerikanen er tegelijkertijd drie grote vliegdekschepen met konvooi op kunnen uitsturen, beschikt de Russische marine nog maar over één vliegdekschip van vergelijkbare klasse.

Met de paraatheid is het zo slecht gesteld, dat er volgens hem hooguit 'drie of vier' schepen van de ruim zevenhonderd schepen tellende Russische oorlogsvloot echt gevechtsklaar zijn. 'Rusland kan geen grote marinemogendheid meer genoemd worden', constateert hij.

Meer over