Column

Russische bommen maken leefbaarheid Syrië slechter

Het is tijd om weer een rode lijn te trekken.

null Beeld afp
Beeld afp

Sinds ik twee weken geleden (Kortwiek Assad, 21 september) pleitte voor een no-flyzone boven Syrië om de bevolking te beschermen tegen de vatenbommen van Assad en zo de vluchtelingenstroom in te dammen is, om met de Japanse keizer Hirohito te spreken, 'de oorlogssituatie gewijzigd, niet noodzakelijkerwijze in ons voordeel'.

Hirohito sprak deze woorden na twee weken waarin de Sovjettroepen landden in Mantsjoerije en Amerikaanse atoombommen de steden Hiroshima en Nagasaki met de grond gelijk maakten. Zo dramatisch is de situatie in Syrië nu ook weer niet verslechterd.

Maar toch, het feit dat naast Assad nu ook Poetin dood en verderf zaait vanuit het Syrische luchtruim maakt het er niet eenvoudiger op in Syrië iets van stabiliteit en leefbaarheid terug te brengen.

Anders dan ze beweren, beperken de Russen zich niet tot de terreurbeweging Islamitische Staat. Volgens de Britse inlichtingendienst was slechts een van de twintig bombardementen van de Russen gericht op IS. Verdere escalatie dreigt: extra rekruten voor IS en extra wapens uit Saoedi-Arabië voor de rebellen.

De officiële Russische lijn biedt wel een opening. Amerikaanse presidentskandidaten van beide zijden, Clinton (Democraten) en Fiorina (Republikeinen), bepleiten net als de Turkse premier Erdogan een no-flyzone in het van IS geschoonde noorden van Syrië. Daar zouden de Russen mee moeten kunnen leven als het ze enkel om IS te doen is.

Poetin een beetje kennende zal hij niet zomaar akkoord gaan. Voor de Europese regeringsleiders die daarom nog wel wat arbeidsvitaminen kunnen gebruiken: in Syrië zijn naar schatting zo'n 7 miljoen mensen van huis en haard verdreven. De escalatie die nu dreigt kan een nieuwe golf vluchtelingen ontketenen. Als deze vluchtelingen de grens overtrekken komen zij terecht in armoedige en overvolle vluchtelingenkampen. De regio is vol en uitgeput. De reis zal dan worden voortgezet richting Europa. In dat geval kan Geert Wilders op zoek naar de overtreffende trap van tsunami.

Maar zelfs al lukt het. Een no-flyzone in Syrië zal geen rustig bezit zijn. Het opent na Oekraïne een tweede front tussen Rusland en het Westen. Een terugkeer naar de Koude Oorlog is een understatement, daarvoor is de combinatie te explosief van de wankele binnenlandse positie van Poetin en het pr-succes dat hij tot dusver heeft geboekt met zijn strijd tegen 'buitenlandse agressors'.

Maar daarin ligt meteen ook zijn zwakte. Het is Poetin er ooit om begonnen de publieke opinie af te leiden van de belabberde staat van de Russische economie. De oorlog, sancties en de blijvend lage olieprijs, hebben de Russische economie alleen maar verder geschaad. Voor dit jaar is een economische krimp voorspeld van 4 procent, de inflatie loopt op naar 16 procent.

Het is precies deze mix van economische problemen en dure buitenlandse militaire avonturen die de Sovjet-Unie eind jaren '80 opbrak. Na de vorige recessie van deze omvang, eind jaren '90, kon de toenmalige Russische president Jeltsin vertrekken.

Daarbij is sneuvelen in Syrië voor de gemiddelde Rus een heel stuk minder aantrekkelijk dan het glorieus binnenmarcheren van de gewijde Russische grond van de Krim.

Poetins onverwachte sprongen zijn dan ook vooral die van een kat in het nauw. Hij zal daarom meer geneigd zijn tot een politiek compromis dan zijn spierballenvertoon doet vermoeden.

Nodig is een akkoord dat ruimte schept voor een nieuwe Syrische regering, zonder Assad, die de verschillende gematigde groepen verenigt en dat meer autonomie biedt aan de verschillende bevolkingsgroepen.

Maar diplomatie is hier geen alternatief voor militaire betrokkenheid. Een dergelijk akkoord is onwaarschijnlijk als Assad nu met steun van Rusland, Iran en Hezbollah de overhand krijgt.

De vergelijking met Joegoslavië in de jaren '90, zoals PvdA-Kamerlid Servaes die maakte (2 oktober), is misplaatst. De in 1995 en 1999 eveneens door Rusland gesteunde Milosevic kwam pas naar de onderhandelingstafel nadat westerse straaljagers het Servische militair apparaat lamlegden.

Het is tijd om weer een rode lijn te trekken. Eén die dit keer wel wordt bewaakt. Te beginnen met de lijn die de vliegtuigen van Assad en Poetin niet mogen passeren.

Creëer in Noord-Syrië een veilige plek. Dat remt de vluchtelingenstroom, toont Assad dat de algehele overwinning een illusie is en dwingt hem zo naar de onderhandelingstafel.

Meer over