Russische bendes wilden nucleair materiaal verkopen aan IS

De Moldavische autoriteiten hebben de afgelopen jaren samen met de FBI vier pogingen van smokkelaarsbendes verhinderd om nucleair materiaal te verkopen aan extremisten uit het Midden-Oosten. Dat blijkt uit een onderzoek van het Amerikaanse persbureau AP. In een geval bood een smokkelaar voor 2,5 miljoen euro een grote hoeveelheid van cesium aan met de bedoeling dat die in handen zou komen van de terreurgroep Islamitische Staat (IS).

Smokkelaar Valentin Grossu in februari 2015, na zijn arrestatie in Chisinau. Beeld ap
Smokkelaar Valentin Grossu in februari 2015, na zijn arrestatie in Chisinau.Beeld ap

'Je kunt er een vuile bom mee maken, dat zou perfect zijn voor Islamitische Staat', citeert AP de smokkelaar, die via een tussenpersoon contact zocht met de terreurgroep. 'Als je een lijntje naar hen hebt, zal de deal soepel verlopen.'

De tussenpersoon, een informant van de FBI, had twintig ontmoetingen nodig om de smokkelaar, Valentin Grossu, ervan te overtuigen dat hij een vertegenwoordiger van IS was. Uiteindelijk kocht de informant als proef een kleine hoeveelheid cesium van de smokkelaar, die meteen werd opgepakt. Maar volgens AP wisten de bendeleiders vaak te ontkomen of wisten de smokkelaars die bij de undercoveroperaties werden opgepakt lange gevangenisstraffen te ontlopen. Onder hen was een schimmige bendeleider, Alexandr Agheenco, die volgens de Moldavische autoriteiten vroeger voor de Russische geheime dienst FSB werkte.

Een tussenpersoon die voor de bende van Agheenco alias de 'kolonel' werkte, probeerde in 2011 een hoeveelheid uranium U-235 plus een handleiding voor het vervaardigen van een vuile bom te verkopen aan een man uit Soedan. De schetsen voor de vuile bom werden gevonden bij een inval in de woning van de tussenpersoon. Maar de bendeleider zelf wist te ontkomen.

De 'kolonel' opereerde vanuit Transdnjestrië, een deel van Moldavië dat zich met steun van Rusland afscheidde. Het pro-Russische ministaatje, waar de Moldavische autoriteiten niets te zeggen hebben, staat bekend als een smokkelaarsnest. In totaal zei de bende over liefst tien kilo hoog verrijkt uranium te beschikken oftewel eenvijfde van de hoeveelheid die voor de kernbom op Hiroshima werd gebruikt. De tussenpersoon zei verder dat hij ook het uiterst radioactieve plutonium zou kunnen leveren. 'Als het serieuze mensen zijn, kunnen we gratis een monster geven. Je kunt een heel kleine hoeveelheid gebruiken om een vuile bom te maken', hield hij de undercover agent voor.

Bendeleider Alexandr Agheenco. Beeld ap
Bendeleider Alexandr Agheenco.Beeld ap

Islamitische koper

De bende was er kennelijk op uit de Verenigde Staten te treffen. Volgens de Moldavische autoriteiten vertelde de tussenpersoon aan een FBI-informant die zich voordeed als koper dat het van groot belang was dat het nucleaire materiaal in handen van Arabieren zou komen. 'Ik wil een islamitische koper want zij zullen de bom tegen de Amerikanen gebruiken', zou hij gezegd hebben. Het materiaal was vermoedelijk afkomstig uit Rusland of een van de andere voormalige Sovjetrepublieken. In een geval kreeg een Moldavische undercover agent een afgezaagde cilinder met verarmd uranium aangeboden, waarvan de autoriteiten vermoeden dat die afkomstig was uit de kerncentrale van Tsjernobyl, die in 1986 ontplofte.

Volgens de FBI zouden sommige smokkelaarsbendes banden hebben met figuren die vroeger voor de FSB of de KGB, de voorganger van de FSB, werkten. Hoewel de FBI en de Moldavische politie erin zijn geslaagd een aantal transacties te voorkomen, weten ze niet of er gevallen zijn waarbij extremistische organisaties wel de hand hebben weten te leggen op nucleair materiaal. Ook vragen ze zich af hoeveel nucleair materiaal de bendes hebben kunnen houden, omdat de tussenpersonen meestal meteen bij het afleveren van een proefhoeveelheid werden opgepakt.

'We kunnen meer gevallen verwachten', zegt Constantin Malic, een Moldavische politiecommissaris die bij alle vier onderzoeken betrokken was. 'Zolang de smokkelaars het gevoel hebben dat ze veel geld kunnen verdienen zonder te worden gepakt, zullen ze het blijven proberen.'

Kernwapenexpert Matthew Bunn, die aan Harvard doceert, is geschrokken van de smokkeloperaties die de Moldavische autoriteiten op het spoor zijn gekomen. 'Nu we geconfronteerd worden met Islamitische Staat is het angstwekkend dat je echte smokkelaars van nucleair materiaal hebt die kennelijk contact leggen met echte kopers', zegt hij.

Constantin Malic, een Moldavische politiecommissaris die bij alle vier onderzoeken betrokken was. Beeld ap
Constantin Malic, een Moldavische politiecommissaris die bij alle vier onderzoeken betrokken was.Beeld ap
Meer over