Nieuws

Russisch stel dat informatie gaf over MH17 wordt teruggestuurd naar Rusland, zorgen over veiligheid

Een gevlucht Russisch stel dat justitie vertrouwelijke informatie gaf over de toedracht van de aanslag op vlucht MH17, wordt door de Nederlandse overheid teruggestuurd naar Rusland. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Inlichtingenexperts vrezen voor hun veiligheid.

Wrakstukken van Malaysia Airlines vlucht MH17, dat in 2014 neerstortte bij het Oekraïense dorp Rassipnoe. Alle 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen bij de ramp om het leven. Beeld Dominique Faget / AFP
Wrakstukken van Malaysia Airlines vlucht MH17, dat in 2014 neerstortte bij het Oekraïense dorp Rassipnoe. Alle 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen bij de ramp om het leven.Beeld Dominique Faget / AFP

De vrouw van het koppel kreeg in juli 2014 bij toeval gedetailleerde informatie over wie in Oost-Oekraïne betrokken waren bij het uit de lucht schieten van vlucht MH17. Bijna driehonderd inzittenden kwamen daarbij om het leven. De Russische vrouw en haar vriend werden het jaar daarop ernstig bedreigd en mishandeld door de Russische veiligheidsdienst FSB, zo staat in hun asieldossier, dat in bezit is van de Volkskrant.

Het stel vluchtte begin 2016 naar Nederland. Aan de immigratiedienst IND vertelden zij in eerste instantie niets over hun kennis over MH17, uit angst dat zou uitlekken dat zij hadden gepraat en hun familie in Rusland in de problemen zou komen. Pas toen in 2018 hun eerste asielverzoek was afgewezen en het Joint Investigation Team (JIT) een nieuwe getuigenoproep deed, trad de Russische vrouw in contact met justitie.

In het diepste geheim vertelde zij in drie gesprekken aan het Team Bijzondere Getuigen van het Openbaar Ministerie (OM) wat zij wist. Uiteindelijk kreeg de vrouw naar eigen zeggen te horen dat zij niet als officiële getuige zou worden aangemerkt, omdat de consequenties (het veranderen van haar complete identiteit) en de gevaren niet in verhouding zouden staan tot de opbrengsten voor het strafonderzoek.

Twee Russen vluchtten naar Nederland en deelden met justitie gevoelige informatie over het neerhalen van vlucht MH17. Immigratiedienst IND besloot ze geen asiel te verlenen. De Volkskrant dook in hun dossier. Lees de reconstructie hier.

‘Ongeloofwaardig’

Een woordvoerder van het OM zegt ‘nooit in te gaan op casuïstiek, zeker niet wanneer gesprekken vertrouwelijk gevoerd zijn’. De Volkskrant beschikt over twee e-mails van officier van justitie Joris Beliën, verantwoordelijk voor bijzondere getuigentrajecten, waaruit blijkt dat de vrouw in gesprek is geweest met de MH17-onderzoekers. Beliën laat weten niets over de inhoud van die gesprekken te kunnen meedelen, maar stelt ‘geen aanleiding’ te hebben om te denken dat de vrouw onwaarheden zou hebben verteld.

Niettemin is het asielverzoek van de twee Russen ook in beroep afgewezen door de IND. De immigratiedienst noemt het vluchtverhaal van het stel ‘ongeloofwaardig’. Het koppel wordt onder meer verweten dat zij niet direct na aankomst in Nederland hebben verteld wat zij wisten over MH17. Ook is het volgens de IND niet aannemelijk dat de veiligheidsdienst FSB achter het stel aan zou zitten.

Drie bronnen met ervaring bij de veiligheidsdiensten die de casus hebben bekeken, zijn kritisch over het gebrek aan kennis bij de IND. Zij kunnen vanwege hun functie niet met naam worden genoemd. ‘Ik herken heel erg de naïviteit of zelfs onnozelheid van de Nederlandse overheid om dit krachtenveld te snappen’, zegt een oud-medewerker van de AIVD. Hij vindt de werkwijze van de FSB zoals het koppel die beschrijft ‘herkenbaar’. ‘Ik vermoed dat het reëel is dat het stel ook in Nederland iets kan overkomen.’

Een bron die betrokken was bij het MH17-onderzoek zegt heel goed te begrijpen dat de gevluchte Russen in eerste instantie bang waren om gevoelige informatie te delen in de asielprocedure. ‘Dat verhaal is niet veilig bij de IND.’ Een woordvoerder van de IND zegt niet te kunnen ingaan op deze casus.

Het stel verblijft nu illegaal in Nederland. In theorie kunnen ze elk moment worden teruggestuurd naar Rusland, maar vanwege corona vinden er op dit moment weinig uitzettingen plaats. Hun advocaat zoekt naar mogelijkheden voor een hernieuwde procedure.

Meer over