'Russen' voelen zich gediscrimineerd in Israël

Als Anatoli Sjtsjaranski was hij een van de beroemdste refjoesniks in de Sovjet-Unie, totdat hij in 1986 in het kader van een gevangenenruil tussen Oost en West vrijkwam....

The New York Times

JERUZALEM

Kortelings heeft de oud-refjoesnik het politieke establishment opgeschrikt en het gedwongen aandacht te schenken aan een kwestie die allang uit de publieke belangstelling was verdwenen: de reusachtige en aanhoudende immigratiegolf die sinds 1989 560 duizend mensen uit de voormalige Sovjet-republieken naar Israël heeft gebracht.

'Misschien is het door mijn dissidente natuur,' zegt Sharanski, die zijn ironie niet is verloren. Er is echter niets luchtigs aan de beweging die hij vorige maand heeft gevormd, en die ten doel heeft deze immigranten weer bovenaan de Israëlische politieke agenda te plaatsen. Nog altijd arriveren jaarlijks 65 duizend immigranten uit de republieken van de voormalige Sovjet-Unie in Israël.

Concreet verlangen de Israëlische 'Russen' betere banen en woningen. Minder tastbaar is hun wens zich meer dan nu gelijkwaardig aan andere Israëli's te voelen.

De 'Russen' vormen eentiende van de Israëlische bevolking. En hoewel hun aanwezigheid de aanblik van het land niet onherkenbaar heeft veranderd, hebben ze op vele terreinen duidelijk sporen nagelaten, van onderzoekslaboratoria tot concertzalen. Zelfs op straat zie je op bijna iedere hoek Russische borden en op balletscholen of bij kassa's wordt Russisch gesproken.

Naar tal van maatstaven is Israël een succesverhaal voor de Russen (en ze worden bijna allemaal Russen genoemd, ongeacht hun republiek van oorsprong). De meesten hebben een baan, bijna de helft heeft een eigen huis, en voor het merendeel vertellen ze opinie-onderzoekers dat ze hun toekomst in Israël zien liggen. Veel Israëli's achten de Russen dan ook aanstellers, die denken dat ze beter zijn dan vorige generaties immigranten.

De Russen blijven echter een bijzondere groep immigranten - gedomineerd door artsen, wetenschappers, ingenieurs en musici, meer dan een klein land kan absorberen, zelfs als de beleidsmakers alles goed zouden doen.

Zo zijn onder de 560 duizend Russen 63 duizend ingenieurs, bijna tweemaal zoveel als het aantal autochtone Israëlische ingenieurs. Uit de ex-Sovjet-Unie emigreerden voorts ruim dertienduizend artsen (evenveel als het aantal in Israël geboren medici), 28.500 leraren, 5200 wetenschappers en 13.400 kunstenaars, schrijvers en journalisten.

De overgrote meerderheid van de Russen heeft werk gevonden waarvoor ze niet zijn geschoold, of een baan die hen niet de elite-status oplevert die ze in de Sovjet-Unie genoten. Het aandeel van de 'wetenschappelijk en academisch gevormde beroepsgroepen' in de jaarlijkse vloed nieuwkomers loopt echter terug.

Het belangrijkste is dat vele Russen ervan overtuigd zijn dat geboren Israëli's hen vijandig zijn gezind. Ze hebben het idee dat de politieke leiders hen verwaarlozen, en hen slechts aandacht geven als er verkiezingen in aantocht zijn, zoals het komend jaar.

Ze zijn teleurgesteld, zelfs kwaad. Het zijn mensen zoals de pianolerares van middelbare leeftijd uit Tbilisi, Georgië, die vijf jaar geleden naar Jeruzalem emigreerde en alle reden lijkt te hebben tot tevredenheid. Ze huurt een appartement, bezit een auto en heeft een vaste betrekking aan een muziekschool.

Ze staat Russische advertenties te bestuderen voor vacatures en woningen op een reclamezuil op een Jeruzalemse stoep. Ze is goed gekleed. Maar ze is niet gelukkig.

In Georgië, zegt ze, werkte ze als hoofd van een schoolafdeling op een hoger niveau. Hier heeft ze maar een klein appartement. Bovendien haalt ze haar neus op voor het peil van haar Israëlische leerlingen. 'De kinderen hier zijn niet gewend hard te werken, en hun ouders stimuleren hen niet', zegt ze. 'Er is geen hoop voor de toekomst. Misschien voor onze kinderen, maar niet voor ons.'

Sharanski (47), een kleine, gedrongen man, hoopt deze onvrede te kanaliseren met zijn beweging, die hij voor de verkiezingen formeel tot een politieke partij kan omvormen. Als hij dat doet - vooralsnog houdt hij alle opties open - kan hij wel eens vijf of zes van de 120 parlementszetels winnen, zo blijkt uit opiniepeilingen.

Dat zou Sharanski in het Israëlische veelpartijen-stelsel in een sleutelpositie plaatsen, en hem in staat stellen regeringen te maken en te breken zoals tal van religieuze partijtjes dat jaren hebben gedaan. Sommige Israëlische leiders zouden deze eeuwige dissident het liefst doen verdwijnen, maar deze 'Sovjet-luxe' is hun niet gegeven. Ze zullen de thema's die de Beweging voor Israël en Immigratie aansnijdt waarschijnlijk direct moeten oppakken.

Sharanski's boodschap is dat Israël een kans uit duizenden heeft zichzelf economisch te transformeren met behulp van de talenten van deze immigranten. Maar in plaats daarvan is Israël in gebreke gebleven. Sterker nog, zegt Sharanski, het wanbeleid ten aanzien van de immigranten schrikt 'Russen' af die anders misschien wel zouden komen. Israël dreigt een 'historisch moment' te missen een miljoen joden op te nemen, aldus Sharanski, van wie de meesten uit Oekraïne en Rusland afkomstig zijn.

'Voor het eerst in de geschiedenis van het zionisme staan zowel de poorten van Zion als de poorten van de grootste joodse gemeenschappen wagenwijd open', zegt Sharanski. 'Met betrekkelijk weinig moeite kunnen gigantische resultaten worden geboekt, en bovendien onafhankelijk van Moskou of Washington.'

Israël hoeft slechts de levens van de 'Russen' te verbeteren om de joodse immigranten aan te trekken, redeneert Sharanski. Hoe? Vooral met banen en woningen. Israël hoeft niet te verwachten dat ze komen, zo zegt de oud-dissident, omdat ze branden van zionistische ijver.

Dat deze immigratiegolf bovendien ook niet-joden naar Israël brengt, volgens sommige schattingen wel 30 procent, weet iedereen. Zelfs de meeste van de joodse immigranten hebben nauwelijks religieuze wortels na decennia van communistische onderdrukking. In een joodse staat te leven is voor hen niet langer een doel op zich.

Meer over