Russen sluiten lekkend wrak van radioactieve onderzeeër

De nucleaire onderzeeër Komsomolets, die al enige jaren op de bodem van de Noorse Zee ligt, wordt de komende weken lekdicht gemaakt om te voorkomen dat radioactieve stoffen zoals plutonium in het water terecht kunnen komen....

Van onze verslaggever

Broer Scholtens

AMSTERDAM

De Komsomolets is in 1989 na een brand gezonken. Daarbij kwamen 42 van de 69 bemanningsleden om het leven. Tijdens explosies aan boord is er in de bovenkant een groot gat van twintig vierkante meter geslagen, en een negental kleinere gaten in de voorkant.

Aan boord van de onderzeeër bevinden zich twee torpedo's met kernkoppen en een kernreactor. In het gebied wordt op grote schaal gevist door Noorse vissers. Russische onderzoekers achten de kans groot dat na doorroesten van de onderzeeërwand en de torpedohuid radioactieve materialen waaronder plutonium in het zeewater terecht zullen komen.

Zonder maatregelen mogelijk al binnen drie jaar, menen zij. Om dat te voorkomen, zijn die negen kleine gaten vorig jaar afgesloten met pluggen van titaan. Het gecompliceerdste karwei volgt de komende weken, het dichten van het grote gat aan de bovenkant.

De Komsomolets ligt vijfhonderd kilometer uit de kust van Noorwegen, op een diepte van 1700 meter. Daar kan alleen met onbemande duikbootjes worden gewerkt. Het Russische onderzoekschip heeft er twee aan boord. Deze zijn voorzien van grijparmpjes, die op afstand worden bestuurd. Daarmee wordt het eigenlijke werk gedaan. In de diepzee is het pikkedonker; schijnwerpers aan de bovenkant van de onderzeebootjes geven net voldoende licht om het werk te kunnen volgen.

De bedoeling is eerst grote plastic zakken, gevuld met water, in het gat neer te laten. Die zakken moeten voorkomen dat nog langer water in en uit de onderzeeër kan stromen, òf door het grote gat òf door scheuren in de scheepshuid. Voor datzelfde doel zullen in de voorkant schotten worden geplaatst.

Daarna zal er in de overblijvende ruimtes in het voorcompartiment een gel van chitine worden gespoten. Deze stof, hoofdbestanddeel van schelpen, absorbeert eventueel vrijkomende vaste stofdeeltjes bijvoorbeeld plutonium. Het grote gat wordt afgedicht met een superlicht doek, dat is ontwikkeld door de Russische ruimtevaartindustrie.

Het werkplan is bedacht door enkele Russische onderzoeksinstituten, in samenwerking met twee Nederlandse bedrijven, Smit en Heerema. Nederland heeft het overgrote deel van het onderzoek daarvoor gefinancierd. Rusland betaalt het eigenlijke werk dat nu wordt uitgevoerd, naar schatting vijftien miljoen gulden.

'Deze technieken zijn nog niet eerder toegepast', zegt een woordvoerder van de Komsomolets Foundation. Deze in Brussel gevestigde stichting is de afgelopen jaren in de weer geweest werk aan de Komsomolets gefinancierd te krijgen. 'Slaagt de expeditie dan is de komende veertig tot vijftig jaar het gevaar op vrijkomend plutonium vermoedelijk geweken. Om daar zeker van te zijn, zullen er af en toe watermonsters uit de diepzee moeten genomen.'

Het werk aan de Komsomolets is een eerste stap. Rusland beschikt over enorm veel radioactief afval, waarmee men zich geen raad weet. In ondiep water voor de Russische kust bijvoorbeeld is een vijftigtal onderzeeërs afgezonken, met aan boord kernreactoren. Daaruit kunnen, na doorroesten van afschermende wanden, radioactieve stoffen vrijkomen.

In de haven van Moermansk ligt een schip, de Lepse, aan de ketting, met aan boord een arsenaal aan radioactieve stoffen, onder andere onderdelen van afgedankte kernreactoren, al dan niet beschadigd. De boot is gammel, en zou zinkende zijn.

De Europese Commissie heeft vorige maand een miljoen gulden beschikbaar gesteld voor een studie, die moet uitwijzen wat de kans op lekkages is. Bovendien moeten oplossingen worden aangedragen die moeten voorkomen dat radioactief materiaal in het water terechtkomt.

Meer over