Ruslandkenner Angela Stent: ‘Poetin wordt 70 jaar en wil iets nalaten, hij heeft iets recht te zetten in Oekraïne’

De Amerikanen hebben van de Koude Oorlog geleerd dat je de Russen de tijd moet geven te kalmeren. Angela Stent (75) volgt Rusland al veertig jaar en weet dat die tactiek al meerdere keren heeft gewerkt. Maar of het ook werkt bij Poetin is de vraag: hij heeft ineens veel recht te zetten.

Maral Noshad Sharifi
Angela Stent Beeld Stephan Röhl/ WIKIPEDIA
Angela StentBeeld Stephan Röhl/ WIKIPEDIA

‘Wat zullen ze aan het genieten zijn, daar in het Kremlin’, zegt Angela Stent. ‘Kijk hoe ze de Amerikanen aan het werk hebben gezet.’ De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, vliegt heel Europa over, gaat op overleg bij de Navo, dan bij de Europese Unie. Angstige belletjes gaan over en weer van de ene naar de andere leider. ‘De Russen kijken geamuseerd toe hoe iedereen voor ze in cirkeltjes aan het rennen is.’

Stent is een van de meest vooraanstaande Ruslandkenners van de Verenigde Staten. Ze was adviseur van Bill Clinton toen Joegoslavië uiteenviel, gaf advies aan George W. Bush rondom de tijd dat Rusland en Georgië in oorlog waren. Al veertig jaar volgt Stent de perikelen tussen de twee wereldmachten. Als emeritus hoogleraar Internationale betrekkingen geeft de 75-jarige les aan Georgetown University.

‘Vanuit Rusland bezien ziet de huidige situatie er goed uit’, zeg Stent. Er is veel verwarring over de volgende stap die de Russen gaan zetten. ‘Oekraïne is onzeker en het Westen komt zwak over…’

Gaan ze het doen, denkt u? Gaat Rusland Oekraïne binnenvallen?

‘Ze gaan iets doen, denk ik. Ze zouden meer grondgebied in beslag kunnen nemen in de Donbass, een bredere inval is ook mogelijk. Maar de Russen weten dondersgoed wat de gevolgen zullen zijn van een groot militair conflict; de enorme sancties en isolatie. Die zouden hun aanzien op het wereldtoneel aantasten. Dus misschien houden ze het bij cyberaanvallen. Wat onrust stoken, zoals ze nu doen, en hopen concessies uit de spanningen te kunnen slepen.’

Kunnen de Amerikanen lessen trekken uit de Koude Oorlog?

‘Hun belangrijkste les toen was dat containment, indammen, werkt. Decennialang probeerden de Amerikanen met hun bondgenoten de Sovjet-Unie in bedwang te houden en uiteindelijk viel het in 1991 uit elkaar, het systeem was te zwak. In de Koude Oorlog werden uitbraken van twee grote conflicten op tijd afgewend, de Berlijncrisis in 1958 en de Cubacrisis in 1962. De les was toen: luister niet naar de eisen van de Russen en wacht tot ze zijn gekalmeerd.’

Nu luisteren de Amerikanen ook niet naar de Russische eis Oekraïne niet tot de Navo toe te laten. Hanteren ze dezelfde tactiek?

‘Ja, ze proberen Poetin af te schrikken zodat hij Oekraïne niet binnenvalt. En ze proberen een militair conflict af te wenden. Een verschil met toen is wel: er bestaat nu kans op een brede Europese oorlog. Zover is het tijdens de Koude Oorlog, met uitzondering van Berlijn, nooit gekomen. De situatie nu is veel onvoorspelbaarder.’

De-escaleren was ook een les uit de Koude Oorlog. Toch hebben de Amerikanen 8.500 manschappen klaarstaan om naar Oost-Europa te sturen.

‘Dit is vooral een waarschuwing van de Amerikanen. Het zou pas escalatie zijn als ze de troepen inderdaad die kant op zouden sturen. Maar de Amerikanen moeten iets doen. Met al die troepen aan de grens wekken de Russen de indruk dat ze ieder moment kunnen binnenvallen.’

Wat is de strategie van de Amerikanen?

‘Ze voeren diplomatieke gesprekken, hopen zo wat veiligheidszorgen van de Russen weg te nemen, maar zonder al te veel op hun eisen in te gaan. Daarnaast versterken ze de positie van Oekraïne met wapens. Als derde dreigen ze met sancties. Diplomatie én afschrikking is wat ze tijdens de Koude Oorlog ook deden, het is nog maar de vraag of het nu werkt.’

Wat de Amerikanen vooral belangrijk vinden is een stabiele relatie met de Russen. Het zijn beide kernmachten, het moet dus niet uit de hand lopen. Maar volgens Stent blijkt stabiliteit moeilijk te bereiken, omdat ze ieder een ander idee hebben van wat een goede relatie is.

Stent: ‘Poetin wil meer invloed in zijn regio zonder tegenwerking. De Amerikanen willen met de Russen samenwerken op vlakken als wapenbeheersing, technologie en wetenschap.’

Angela Stent verdwijnt even uit het beeld van haar laptop en komt terug met de Nederlandse vertaling van haar nieuwste boek. Met een Amerikaans accent leest ze de Nederlandse titel: Het Rusland van Poetin. In dat Rusland is ze veel geweest, zegt ze, ze heeft Vladimir Poetin zelf ontmoet, met andere wetenschappers. Stent weet hoe belangrijk Oekraïne altijd al was voor Poetin — maar er zit volgens haar méér achter deze laatste opleving van het conflict, iets waar niet genoeg over wordt gesproken: Poetins nalatenschap. ‘Hij wordt in oktober 70 jaar’, zegt Stent, ‘en hij is heel erg aan het terugblikken’.

Poetin heeft wat recht te zetten, zegt Stent. ‘Hij wil de wereld laten weten: in de jaren negentig werden we gedwongen dingen te doen die we niet wilden. We moesten tegen onze zin de Navo-agenda volgen in de Balkan-oorlogen. Die tijd is voorbij.’

Poetin is uit op Russische soevereiniteit, op meer invloed in voormalige Sovjet-landen en daarbuiten, zonder in de weg gelopen te worden door westerse landen. Daarom zegt hij nu: ‘hoepel op Amerika en de EU’.

Begrijpen de Amerikanen Poetin voldoende?

‘Die vijandschap die Poetin voelt tegenover de Navo is vrij recent. Het is soms moeilijk te begrijpen waarom dat nu ineens gebeurt. Toen de Baltische staten in 2004 lid werden van de Navo, zei Poetin daar amper iets over. Daarnaast grenst maar zo’n 6 procent van Rusland aan Navo-gebied. En het belangrijkste argument: Rusland is zelf een nucleaire supermacht! Maar het idee niet machtig genoeg te zijn, zit diep in de zelfperceptie van de Russen.’

Poetin probeert het bondgenootschap uit elkaar te spelen. Wat doen de Amerikanen om dat te voorkomen?

‘De Amerikanen hebben sinds het begin van de spanningen veel contact onderhouden met de Europese Unie. Bezoekjes, veel overleg. Maar de belangen lopen gewoon te veel uiteen. De nieuwe Duitse regering is terughoudend met sancties. Dat is niet zo gek, economische sancties treffen Europa nu eenmaal harder dan de VS. Frankrijk heeft een eigen aanpak, Hongarije heeft juist weer goede verhoudingen met Rusland, Polen maakt zich zorgen. Dit is de post-Brexit-wereld! Het is moeilijk om ​​voortdurend de eenheid te bewaren. Daarnaast denken veel Europese lidstaten: leuk dat Biden nu president is en een goede relatie met ons wil, maar wat als Trump hem in 2024 weer opvolgt? Ze zijn voorzichtig met de Amerikanen en dat is volkomen te begrijpen.’

In een toespraak, vorige week, leek Joe Biden een kleine Russiche inval mogelijk wel te willen accepteren. Was dat een blunder?

‘Biden zei: een kleine inval zal niet dezelfde consequenties hebben. Hij sprak de waarheid. Dat is toch ook zo? Stel; de Russen voeren alleen een cyberaanval uit, dan willen de Europeanen ze ook echt niet bestraffen met zware economische sancties. Toch had Biden het niet moeten zeggen. Hij leek een signaal af te geven van: hier kom je wel mee weg, Rusland.’

Poetin en Biden kennen elkaar al heel lang. Biden was vice-president van Obama toen Poetin in 2014 de Krim bezette. Wat vinden ze eigenlijk van elkaar?

‘Poetin kijkt naar Biden en ziet een zwakke leider met een verlamde regering die zijn politieke agenda niet door het Congres krijgt. Biden noemde Poetin, nadat ze elkaar in juni in Genève ontmoetten, een ‘waardige tegenstander’: daar zit afstandelijkheid in, maar ook een zekere vorm van respect. Het team van Biden wilde vanaf het begin een stabiele, voorspelbare relatie opbouwen met Rusland. Maar ze hebben zich hier onvoldoende voor ingezet omdat de aandacht werd afgeleid door China. Nu verrast Poetin ze toch weer.’