Rusland wordt de redder van Assad

Rusland wil de regering van president Bashar al-Assad in Syrië redden. President Vladimir Poetin antwoordde bevestigend toen hem dit donderdag werd gevraagd in een interview met het programma 60 Minutes van de Amerikaanse omroeporganisatie CBS. Het Westen wil daarin niet meegaan, maar kan ook Poetin geen vrij spel geven.

Bert Lanting
President Assad van Syrië gaf dinsdag een interview aan Russische journalisten in Damascus. Beeld AFP
President Assad van Syrië gaf dinsdag een interview aan Russische journalisten in Damascus.Beeld AFP

De westerse landen zijn in een lastige positie beland nu Rusland bezig is de militaire steun aan het bewind van de Syrische president Assad op te voeren. Voorlopig blijft die steun voornamelijk beperkt tot extra wapenleveranties en het uitlenen van militaire adviseurs, maar er zijn ook aanwijzingen dat Moskou overweegt gevechtsvliegtuigen te sturen. Zeker is dat het Westen nu in Syrië niet meer om Rusland heen kan.

Vooral de aanleg van allerlei installaties op een luchthaven even ten zuiden van de havenstad Latakia baart het Westen zorgen. Het lijkt erop dat Moskou bezig is het vliegveld, waar moderne Russische T-90 tanks zijn gesignaleerd, om te bouwen tot een uitvalsbasis voor mogelijke luchtacties om het bewind van Assad in het zadel te houden.

Of Rusland inderdaad zo ver zal gaan is nog onduidelijk, maar de Syrische ambassadeur bij de VN vroeg zich eerder deze week opvallend genoeg af waarom Rusland geen luchtaanvallen op de terreurgroep Islamitische Staat (IS) in Syrië zou mogen uitvoeren als de VS dat wel mogen. 'We vechten toch allemaal tegen dezelfde vijand?'

Ook uit Moskou komen signalen dat Rusland militaire actie overweegt. Rusland heeft Washington voorgesteld op militair niveau contact met elkaar te houden, zodat beide partijen op de hoogte zijn van elkaars intenties. Volgens de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov is het overleg nodig om mogelijke incidenten te vermijden.

Russische militaire activiteit in Syrië

Rusland is een belangrijke steunpilaar van de Syrische regering. Rusland zegt dat de toegenomen militaire activiteit onderdeel is van een inspanning om de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS) te verslaan, en dus niet het regime van Assad wil versterken. Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de burgeroorlog in Syrië.

Lavrov heeft Washington verzekerd dat het Rusland uitsluitend is te doen om IS een halt toe te roepen, maar daarvan zijn de VS niet helemaal zeker. President Poetin heeft de laatste tijd herhaaldelijk laten weten dat hij ervan overtuigd is dat de chaos in Syrië nog veel erger zou zijn zonder het Assad-regime. De VS en hun bondgenoten mogen de laatste tijd dan luchtaanvallen uitvoeren op stellingen van IS, zonder grondtroepen is het volgens Moskou onmogelijk IS te verslaan. En het ligt voor de hand wie die grondtroepen zijn: het Syrische leger.

Dus waarom geen coalitie vormen met Rusland én het Syrische bewind tegen IS, is de Russische redenering. Verwacht wordt dat president Poetin dit voorstel later deze maand zal presenteren in een toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN. Moskou gaat er daarbij, niet ten onrechte, van uit dat de westerse kijk op het conflict in Syrië is veranderd sinds de opkomst van Islamitische Staat. Inderdaad vormt de terreurgroep voor het Westen zelf een grotere bedreiging dan het regime van Assad.

Maar het is vrijwel uitgesloten dat het Westen zich ervoor zal lenen de rol van de luchtmacht van Assad te spelen. Daarmee zou het Westen medeplichtig worden aan het brute optreden van Assad tegen zijn bevolking. Een president die vatenbommen en gifgas tegen zijn eigen volk inzet, kan geen onderdeel van de oplossing zijn, vond Samantha Power, de Amerikaanse ambassadeur bij de VN.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov. Beeld anp
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov.Beeld anp

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond sloot begin deze maand niet uit dat het Westen wel bereid zou zijn mee te werken aan een politieke oplossing waarbij Assad na een overgangstermijn van enkele maanden het veld ruimt. Volgens de Finse ex-president Ahtisaari zou Rusland drie jaar geleden al een dergelijk plan hebben voorgesteld, maar dat werd bestreden door Kremlinwoordvoerder Peskov. Regime change behoort niet tot de praktijken waarvan Rusland zich bedient in zijn buitenlands beleid, aldus Peskov.

Sommige politici verdenken het Kremlin ervan dat het initiatief vooral is bedoeld om de diplomatieke schade van het Russische optreden tegen Oekraïne te herstellen. Door zich op te werpen als bondgenoot en mogelijke bemiddelaar in het conflict probeert Rusland het Westen in een afhankelijke positie te brengen. Daarmee zou Rusland willen bereiken dat de sancties die het Westen tegen Rusland heeft ingesteld wegens de annexatie van de Krim en het gestook in Oekraïne, op den duur worden opgeheven.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond. Beeld anp
De Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond.Beeld anp

Nog afgezien van de morele belemmeringen en de twijfels over de bedoelingen van Moskou is het de vraag wat Rusland in de praktijk te bieden heeft. Uiteraard heeft Moskou als voornaamste wapenleverancier van Syrië aanzienlijke invloed op Assad, maar die gaat niet zover dat Rusland bepaalt of hij moet aftreden. In een interview met de Russische zender RT liet Assad deze week weten dat hij zich niet onder druk zal laten zetten om af te treden. Dat is volgens hem een zaak van 'het Syrische volk'.

Bovendien, Assad heeft meer bondgenoten dan Rusland. Ook de Libanese Hezbollah-beweging en Iran steunen hem en het is zeer de vraag of zij Assad ook zullen laten vallen als Moskou zijn handen van de Syrische president aftrekt. Voor Rusland is het daarom ook niet erg aantrekkelijk om Assad te laten vallen, omdat het dan iedere greep op zijn laatste bondgenoot in het Midden-Oosten verliest.

Maar ook het afwijzen van de uitnodiging van Moskou heeft zijn nadelen. De kans bestaat dat Moskou zich dan op eigen houtje in de strijd zal mengen, met het gevaar dat het Westen en Rusland dan militair tegenover elkaar zullen komen te staan in Syrië.

Meer over