Rusland wil van het Westen extra geld voor ontwapening

De Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) houdt vandaag haar eerste conferentie in Den Haag. Kofi Annan, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, zal de feestelijke opening verrichten....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Als vandaag in Den Haag de eerste conferentie van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) plaatsvindt, staat Rusland buiten spel. Anders dan de Verenigde Staten, die de Conventie over het verbod op Chemische Wapens op de valreep ratificeerden, besloot het Russische parlement vorige week de goedkeuring van het historische verdrag uit te stellen.

De stemming in de Doema was een vernedering voor president Jeltsin die president Clinton op de top in Helsinki had verzekerd dat hij het verdrag nog voor het in werking zou treden, door het parlement zou slepen. Uiteindelijk was er in het parlement slechts één afgevaardigde te vinden die achter Jeltsin stond en zelfs die aarzelde: hij stemde niet tegen, maar onthield zich van stemming. De rest van de Doema-leden stemde voor uitstel van ratificatie.

Het verdrag is inmiddels, ook zonder de ratificatie door Rusland, van kracht geworden, maar de weigerachtige houding van Rusland doet wel af aan de feestvreugde. Uiteindelijk heeft Rusland veruit de grootste voorraden chemische wapens in de wereld: veertigduizend ton, tienduizend meer dan de VS.

Het voornaamste argument van de Doema is dat Rusland domweg geen geld heeft om het ambitieuze ontwapeningsprogramma dat de conventie voorschrijft, uit te voeren. Volgens Russische schattingen zullen de totale kosten zo'n tien à twintig miljard gulden bedragen, terwijl de overheid juist drastisch moet bezuinigen.

Zolang Rusland nauwelijks geld heeft om zijn defensie op peil te houden, mag de vernietiging van de chemische wapens geen prioriteit krijgen, vinden veel parlementariërs. Sommigen pleiten zelfs openlijk voor twee tot drie jaar uitstel.

Om de pil te vergulden, meldde de Doema echter dat de ratificatieprocedure doorgaat en dat Rusland waarschijnlijk nog dit najaar definitief zal toetreden. Voorwaarde is dat het Westen veel meer financiële steun aan Rusland geeft voor het ontwapeningsprogramma. Verscheidene landen, waaronder de VS en Nederland, bij elkaar al zo'n tweehonderd miljoen gulden beloofd, maar dat is volgens de Doema-leden volstrekt onvoldoende.

De ratificatie van de conventie stuit ook op verzet van de regio's waar de zeven bases met opslagplaatsen voor chemische wapens liggen: voornamelijk in Oedmoertië en de regio-Saratov, tamelijk dichtbevolkte gebieden. Zij willen graag af van de verouderde en daardoor steeds gevaarlijker chemische arsenalen, maar voelen er weinig voor dat zij naast de opslagplaatsen ook nog eens een aantal demontage-fabrieken en stortplaatsen voor het chemische rest-afval krijgen. Bovendien zijn ze bang dat er bij de vernietiging van de chemische wapens ongelukken zullen gebeuren.

Afgezien van een enkele heethoofd uit de ultra-rechtse LDPR-fractie van Zjirinovski is er geen enkele politicus die pleit voor hervatting van de productie van strijdgassen. De Sovjet-Unie en de VS spraken in 1990 af dat zij geen chemische wapens meer zouden produceren. Onlangs meldde het vakblad Jane's Defense Weekly dat Rusland toch een nieuw soort zenuwgas zou hebben ontwikkeld, maar dat wordt door de Russische autoriteiten tegengesproken.

Wel vinden sommige parlementariërs dat Rusland de wapens moet houden als verzekering tegen andere landen die zich aan het verbod op chemische wapens onttrekken. Maar dat is volgens militaire deskundigen onnodig. Volgens hen moet Rusland, net als de VS, laten weten dat het een massale aanval met chemische wapens zal afstraffen met kernraketten. Dat is voldoende om te voorkomen dat de veiligheid van Rusland wordt aangetast door het afdanken van de chemische wapens.

Jeltsins medewerkers hadden de parlementariërs voorgehouden dat Rusland in zijn eigen mes zou lopen door de conventie niet te ratificeren. Allereerst mag Rusland nu niet meedoen aan het werk van de OPCW, de organisatie die toezicht moet houden op de naleving van het verdrag. Dat betekent dat Rusland buiten allerlei belangrijke beslissingen komt te staan en dat het ook niet aan de inspecties mag meedoen. Andersom moet Rusland de internationale inspecteurs wel toelaten .

Volgens de secretaris van de Defensieraad, Batoerin, bestaat verder het gevaar dat de export van chemische producten - een belangrijke bron van inkomsten voor Rusland - te lijden krijgt onder de weigering het verdrag te ratificeren. De conventie voorziet namelijk in handelsbeperkingen tegen landen die zich aan de regels onttrekken.

Maar al die argumenten maakten geen indruk op de parlementariërs en zeker niet de waarschuwing van de regering dat Rusland zich onmogelijk begint te maken op het diplomatieke toneel. Daarover maakt het door de communisten en nationalisten beheerste parlement zich niet al te veel zorgen; integendeel: dwarsliggen doet afbreuk aan het prestige van president Jeltsin, hun aartsvijand, en bovendien laat het zien dat Rusland zich niet laat koeioneren.

Het voornaamste oogmerk van de Doema is met het uitstel van de ratificatie de NAVO verder onder druk te zetten af te zien van haar uitbreidingsplannen. 'Zolang daar geen redelijk compromis voor gevonden is, blijft de ratificatie van de conventie en Start-2 zeer twijfelachtig', waarschuwde de ondervoorzitter van de parlementscommissie voor buitenlandse zaken, generaal Stoljarov.

Meer over