Rusland moet diep in de buidel tasten

Na lang tegensputteren gaat Rusland proberen zijn torenhoge schulden tijdig af te betalen. Maar de regering heeft zich met de belofte in de nesten gwerkt - het slaat een gat in de begroting....

Van onze correspondent Bart Rijs

Na maanden tegenstribbelen gaat Rusland overstag: de buitenlandse schuld wordt op tijd afbetaald. De regering wilde de betalingen opschorten, maar had buiten de boze reactie van de Westerse schuldeisers gerekend. De tijd dat Rusland op een voorkeursbehandeling kreeg, is voorbij.

Rusland gaat gebukt onder een buitenlandse schuld van 140 miljard dollar, waarvan 43 miljard aan 18 Westerse landen die zich hebben verenigd in de Club van Parijs. Meer dan de helft van de schuld stamt uit de Sovjet-tijd.

Premier Michail Kasjanov had aangekondigd dat Rusland dit jaar geen geld heeft voor de aflossing van 3,8 miljard dollar aan de Club van Parijs. De premier, die zijn carrière te danken heeft aan het succes waarmee hij keer op keer de afbetaling van buitenlandse leningen weet uit te stellen, gokte erop dat het Westen opnieuw akkoord zou gaan met het afschrijven van een deel van de schulden.

Dat was een misrekening. Dankzij de hoge olieprijs boekte Rusland vorig jaar een handelsoverschot van zestig miljard dollar, en liepen de valutareserves van de nationale bank op tot 28 miljard. Met zulke cijfers kon Rusland zich niet als een derdewereldland gedragen. Duitsland, verreweg de grootste schuldeiser, zei Moskou de wacht aan. Caio Koch-Weser, de Duitse onderminister van Financiën, liet weten dat Rusland in dat geval geen volwaardig lid kan worden van de overlegclub van de acht grote industrielanden, de G-8.

De regering deed boos, en anonieme functionarissen repten van een anti-Russisch complot. 'Er is een spel aan de gang om de politieke en financiële middelen van de nieuwe Rusische leiding te beperken', aldus één van hen.

Kanselier Schröder, EU-commissaris Patten en premier Kok drongen er bij de Russische president Vladimir Poetin op aan dat Rusland zijn verplichtingen zou nakomen. Aangespoord door zijn eigen economische adviseur ('als je je buren afperst en bedreigt, moet je niet denken dat ze je uitnodigen voor het kerstdiner'), ging Poetin door de knieën.

De regering heeft zich door haar goed-weerpolitiek in de nesten gewerkt. De afbetaling van de staatsschuld slaat een groot gat in de begroting. Kasjanov mag niet zomaar geld uit de schatkist halen voor afbetaling van de schuld. Daar is toestemming voor nodig van de Doema, en de meeste parlementariërs hebben geen enkele zin roebels voor hun stokpaardjes af te staan om de staatsschuld te voldoen. 'In de eerste plaats is de regering verplicht schulden aan het eigen volk af te betalen', reageerde communistenleider Gennadi Zjoeganov. 'Het leger moet worden gefinancieerd, en natuurlijk de sociale voorzieningen, en de collectieve sector.'

Kasjanov moet een politieke spagaat maken, en de komende weken tegelijkertijd een akkoord zien te bereiken met de Doema en de Club van Parijs. Door de roebelcrisis in 1998 heeft Rusland veel welwillendheid verspeeld en de Westerse landen zullen zich minder soepel opstellen dan vroeger. Maar er is onderhandelingsruimte: een deel van de schuld bestaat uit oude 'transferroebels', die door de Sovjets op de markt werden gebracht tegen een onrealistisch hoge koers.

Moskou heeft voorgesteld de schuld gedeeltelijk te betalen in aandelen van Russische bedrijven. Dat lokte een storm van protest uit van de nationalisten over de 'uitverkoop van het vaderland'. Het Westen staat evenmin te springen; Russische bedrijven zijn berucht om hun ondoorzichtige boekhouding, en de kans bestaat op een kat in de zak.

De staatsschuld blijft de komende jaren zwaar op Rusland drukken. 'Tot 2008 moet Rusland jaarlijks meer dan tien miljard dollar aflossen, en pas daarna neemt het af', weet Sergej Proednikov van de Moskouse effectenmakelaar Trojka Dialog. De betalingen bereiken hun piek in 2003, het jaar dat er enorme investeringen nodig zijn om de Russische infrastructuur voor de totale ineenstorting te behoeden. Het Kremlin heeft het paniekerig over het '2003-probleem'.

Meer over