Rusland mist onafhankelijke oppositie

De Russische machthebbers malen niet om de levens van de Russen. Ook president Poetin niet. Daarom moet de oppositie zich organiseren, meent Vladislav Inozemtsev....

Het vonnis tegen de voormalige bestuurders van de oliemaatschappij Joekos is het gevolg van de onbekwaamheid van het Kremlin een programma van economische ontwikkeling op te stellen en van onwil dit uit te werken. Dat toont aan dat de Russische overheid niet in staat is nieuwe welvaartsbronnen aan te boren en dat zij doorgaat mensen te weren die nieuwe perspectieven zouden kunnen bieden. Het oplossen van alleen urgente problemen resulteert in dezelfde veronachtzaming van de nationale ontwikkeling als tijdens de tsaren en de sovjets, zij het in mindere mate.

Het resultaat van de intellectuele machteloosheid van de Russische overheid is de toenemende centralisatie van de economie en behoud van de grondstofgerichtheid. De bejaarden zullen opdraaien voor de door de centralisatie veroorzaakte stagnatie en hun kleinkinderen zullen een voor competitie ongeschikte economie erven.

Andere gevolgen van de Kremlin-politiek zijn de kennelijke nederlaag van de Russische overheid in de strijd tegen het terrorisme, vrijwel volledige ondergeschiktheid van de belangrijkste massamedia aan de presidentiële macht, het uitbannen van onafhankelijke rechtbanken, het verzaken van de federale regering aan grote hoeveelheid sociale verplichtingen ten aanzien van de burgers en antidemocratische hervorming van het kiesstelsel.

De Russische machthebbers bekommeren zich niet om de levens van de Russen, maar om het behouden van de angst van de Russen voor hun levens. Het staat daarom vast dat het Kremlin de terroristen niet zal overwinnen, omdat het bij zo'n overwinning gewoonweg niet is gebaat. De feitelijk herstelde censuur op de massamedia sluit brede kritiek op de overheid uit en schept daardoor een illusie van algemene instemming met de handelingen van de overheid. De grote invloed van de uitvoerende op de rechtelijke macht, overtuigt zakenmensen en andere burgers ervan dat het zinloos is zich tot rechtbanken en gerechtshoven te wenden. Het dwingt hen of naar andere oplossingen te zoeken of van alle soorten activiteiten af te zien.

Uitgaven voor onderwijs en wetenschap, waarvan de ontwikkeling van menselijk kapitaal afhangt en die tegenwoordig veel belangrijker zijn dan de omvang van het leger of de olievoorraden, zien de Russische machthebbers als 'sociale onkosten'.

De door de Russische overheid ingevoerde 'hervorming' van het kiesstelsel betekent, helaas, het einde van een kortstondige periode van vertegenwoordigende democratie. Deze hervorming was het gevolg van mislukt overheidsbeleid en heeft als doel een machtswisseling onmogelijk te maken. Dit nieuwe kiesstelsel berooft oppositionele politici van de mogelijkheid de overheid te bekritiseren, want kritiek als instrument om populariteit te verkrijgen, heeft geen zin als van eerlijke verkiezingen geen sprake meer is.

De machthebbers in het Kremlin willen een ding niet begrijpen: geen enkel sturingsmechanisme werkt als de betrokken ambtenaren niet ter verantwoording kunnen worden geroepen. Doordat de machthebbers streven naar uitbreiding van hun onverantwoordelijkheid, verdwijnt de hoop op enige effectiviteit van de door Poetin aangekondigde 'verticale machtsuitoefening'. De ontwikkelingen in Rusland tonen vooral aan dat de belangen van de machtstop en van de meerderheid van de Russen niet samenvallen, maar ook niet tegenover elkaar staan. Zij staan los van elkaar. Juist deze omstandigheid onderscheidt Rusland radicaal van normale landen. Een aantal factoren bepaalt het gebrek aan verbondenheid tussen de belangen van het volk en die van de overheid. De economie van Rusland is afhankelijk van natuurlijke rijkdommen en vereist geen mobilisatie van menselijk potentieel. Daarom worden de mogelijkheden van de heersende klasse bepaald door de mate van controle over de hoekstenen van de economie en niet door de ontwikkeling van de maatschappij.

De binnenlandse politiek van Moskou is in de loop van de afgelopen vijf jaar volkomen ondergeschikt geworden aan de mythische doelen van de strijd tegen het terrorisme.

Het specifieke karakter van deze strijd geeft de overheid brede mogelijkheden de verantwoordelijkheid voor haar foute besluiten te ontlopen. Dat heeft twee gevaarlijke gevolgen.

Ten eerste kan de Russische overheid in de ontstane situatie geen problemen tegenkomen die door de meerderheid van de bevolking worden beschouwd als het gevolg van overheidsingrijpen. Praktisch alle mogelijke oorzaken van problemen - van vermindering van belastinginkomsten tot het actiever worden van terroristen - kunnen worden toegeschreven aan objectieve omstandigheden (daling van de wereldolieprijzen) of aan krachten die verhinderen dat de macht haar onderdanen begunstigt (onder deze krachten noemt men de internationale terroristen en niet uit de weg geruimde oligarchen).

Juist daarom zijn Poetin en zijn omgeving helemaal niet bereid hun fouten te erkennen en zij zullen daartoe in de toekomst ook niet bereid zijn, wat er ook gebeurt.

Ten tweede wordt de Russische overheid tegenwoordig niet geconfronteerd met krachten die haar tot een koerswijziging zouden kunnen dwingen. Het Kremlin heeft een groot aantal maatregelen genomen die zijn gericht op het uit de weg ruimen van welke oppositievereniging en partij dan ook. Het is nu makkelijk te verklaren dat dergelijke verenigingen en partijen óf de belangen van buiten- of binnenvijanden weerspiegelen, óf op de objectieve moeilijkheden speculeren waarmee de wijze leiding van het land te maken heeft.

Daarom hebben Poetin en de zijnen geen behoefte de door hen vergaarde onbeperkte macht te delen. En zij zullen deze behoefte ook in de toekomst niet hebben.

Men kan er dus van uitgaan dat de vertegenwoordigers van de Russische overheid zich in het vervolg alleen naar eigen- of groepsbelang zullen richten en daarbij definitief zullen ophouden te overwegen of deze belangen, al was het maar in geringe mate, met de belangen van de overgrote meerderheid van de Russen overeenkomen. Onder deze omstandigheden moeten zij die het niet eens zijn met de politieke koers, ophouden het spel van de overheid mee te spelen. Zij moeten duidelijk hun afwijzing laten blijken en verklaren dat deze koers niet in het belang is van Rusland.

De meerderheid van de Russen ziet dat nog niet in. Hoe sneller het volk dat wel doet, hoe minder tijd en energie verloren zullen gaan. De oppositie in Rusland moet de macht worden waartoe het in de overheid teleurgestelde volk zich kan wenden.

Meer over