Analyse

Rusland heeft zijn ‘antwoorden op schrift’ van de VS en de Navo; nu is Poetin aan zet

De Verenigde Staten en de Navo hebben hun ‘antwoorden op schrift’ gegeven op de Russische voorstellen van december. Rusland ziet nu dat daarin zijn belangrijkste eisen niet zijn ingewilligd, maar erkent dat er ruimte is om verder te praten. De keuzes voor de volgende stap liggen nu in Moskou.

Arnout Brouwers
Mariana Zhaglo, een 52-jarige marktonderzoekster in Kiev, heeft een automatisch geweer aangeschaft voor het geval Rusland Oekraïne binnenvalt. Ze zegt bereid te zijn om te vechten tot de dood. Beeld Anthony Loud/ ANP / The Times
Mariana Zhaglo, een 52-jarige marktonderzoekster in Kiev, heeft een automatisch geweer aangeschaft voor het geval Rusland Oekraïne binnenvalt. Ze zegt bereid te zijn om te vechten tot de dood.Beeld Anthony Loud/ ANP / The Times

De Financial Times wees er onlangs op dat vooral Amerikaanse inlichtingendiensten heel uitgesproken zijn geweest in het waarschuwen voor de Russische troepenopbouw en een mogelijke invasie. Nog deze week hoorden Navo-ambassadeurs dat Rusland over vier weken alles heeft klaarstaan voor een volledige invasie. Maar militaire experts zijn het onderling oneens over de betekenis en ook de grootte van de militaire opbouw. Zeker is dat deze begon in april vorig jaar, maar er bestaat onenigheid over de vraag hoe groot de toename van militaire middelen is sinds de herfst.

Oekraïense experts zien zo’n grote invasie als het minst reële scenario. Zij wijzen veel meer op de kans van een combinatie van politieke druk, cyberaanvallen, en ontwrichtingspogingen in Oekraïne zelf – eventueel samen met een militaire actie.

Net als Georgië

Als het doel is Oekraïne te destabiliseren, en uiteindelijk een bewind in Kiev te krijgen dat zich meer plooit naar Moskous wensen, is de situatie goed te vergelijken met wat voorafging aan de Georgië-Oorlog van 2008. Daar bezweek de roekeloze Saakasjvili uiteindelijk onder de druk – en maakte een fatale beslissing (het bestoken van de separatistische hoofdstad Tschinvali), waarna Rusland binnenviel en de afvallige regio’s erkende. Veertien jaar later is Georgië geen stap dichter bij het Navo-lidmaatschap, hoewel driekwart van de bevolking dat wil.

Poetin kan misschien zijn winst al nemen. Hoewel er in de situatie rond de Navo-uitbreiding met Oekraïne en Georgië al dertien jaar geen millimeter verandering is, slaagt de Russische president erin heel het Westen er weer over te laten praten. Ruslands ‘veiligheidszorgen’ (als tweede kernwapenmacht ter wereld) staan bovenaan de agenda, een hele prestatie na acht jaar oorlog in Oost-Oekraïne.

Het Westen

De situatie tussen Oekraïne en het Westen laat zich, ondanks alles wat er in de VS zelf is gebeurd, samenvatten met een oude Jack Daniels-slogan: Nothing changes, really. Het Europese gesprek over ‘strategische autonomie’, krijgt in de Oekraïnecrisis een pijnlijke reality check.

De Russen spreken de harde macht aan – die volgens hen nog altijd zit bij Amerika en de Navo (die ze soms als ‘Navo-plus’ omschrijven). De Amerikaanse president Biden, die absoluut niet op deze crisis zat te wachten, heeft ondanks alle westerse verdeeldheid in intense consultaties met Europese politici, inclusief Kiev, een fundamentele lijn vast weten te houden: de ondergrens zijn de onschendbaarheid van grenzen, mensenrechten en het recht van landen zelf hun internationale oriëntatie te kiezen. ‘Geen besluiten over Oekraïne zonder Oekraïne’ staat nog overeind, ondanks alle suggesties in westerse debatten om Oekraïne desnoods te dwingen tot neutraliteit.

Scenario's

Hoe het verdergaat hangt heel erg af van Moskou. Er is nu een westerse rode loper uitgerold die voert naar besprekingen over alle relevante Europese veiligheidskwesties. Bijna iedereen in de VS en Europa, inclusief Oekraïne en Rusland, hoopt dat president Poetin deze loper wil bewandelen, en dat het geen oorlog wordt.

Een zwarter scenario is dat Poetin – ook als hij wel onderhandelt – óók de separatistische gebieden in Oost-Oekraïne erkent en verder bewapent en in Rusland integreert (net zoals in 2008 gebeurde in Georgië). In Moskou zijn er volop geluiden in die richting. Dan pakt hij zelf wat de Navo hem niet kan en wil geven: de ijzeren garantie dat Oekraïne nooit in de Navo komt. En daarna zal hij hopen dat het Westen verdeeld genoeg is om de sancties die volgen draaglijk te houden.

De zwartste scenario’s zijn alle opties die verder gaan dan dat. Over de kans daarop verschillen de meningen sterk, maar áls het daar de komende weken of maanden van komt, breekt in Europa een nieuw tijdperk aan.

null Beeld
Meer over