Rusland gaat instabiliteit tegemoet

Er zijn steeds meer redenen om eraan te twijfelen dat de 42-jarige Dmitri Medvedev de veelomstreden ‘stabiliteit’ van zijn land zal kunnen bewaren.

Deze man, die gedurende zijn hele loopbaan alleen ambtelijke functies heeft bekleed, is uitermate slecht voorbereid op publieke activiteiten. Zijn optredens zijn gespeend van elke inhoud, zijn uitspraken ontberen diepgang. Zodra ‘de opvolger’ zal zijn aangetreden, zullen de vragen over zijn ware politiek toenemen, terwijl antwoorden zullen uitblijven.

Nu al ontvouwt zich de strijd om de meest nabije posten rondom de president. De uitkomst van dit gevecht tussen Kremlin-getrouwen en machtsbeluste nieuwkomers, en tussen ambtenaren onderling, valt nog niet te voorspellen. Vast staat dat het er in de tussentijd hevig aan toe zal gaan.

Dan resteert de vraag welke plaats Vladimir Poetin na de verkiezingen zal innemen. Hij moet goed begrijpen dat de door hem gebouwde constructie, waarin hij zelf op de achtergrond actief blijft terwijl zijn ‘opvolger’ op de voorgrond treedt, overbelast zal raken. En omdat Poetin zich bepaald niet heeft onderscheiden door democratisch idealisme, noch door het nakomen van beloftes, moet ik wel veronderstellen dat hij andere afwegingen heeft gemaakt dan hij heeft laten blijken.

Het antwoord op de vraag wat de werkelijke reden is van zijn besluit weten wij pas wanneer de naam van het nieuwe hoofd van de regering onder president Medvedev bekend zal zijn. Velen denken op dit moment dat dit Poetin zal zijn, maar dat is nog niet geheel zeker.

Gezien de snel toenemende invloed van de huidige minister van Financiën, Aleksey Koedrin, durf ik te veronderstellen dat Koedrin nu bezig is voor zich zichzelf een schaduwkabinet te bouwen. Deze ambitieuze ambtenaar mag zijn vriend Poetin tutoyeren; hij heeft alle touwtjes van de staatsfinanciën in handen en is de echt ideale ‘liberaal’ om aan het hoofd te staan van de Russische regering onder een nieuwe liberale president.

Als hij inderdaad premier wordt, zal dat geen signaal zijn dat alles blijft zoals het was. Het zal een leegloop veroorzaken van de politiek en het bedrijfsleven dat in handen is van een deel van Poetins elite. Het Rusland onder Medvedev zal zonder twijfel anders zijn dan dat onder Poetin.

De economische en financiële situatie in Rusland ziet er niet ideaal uit, wat de meerderheid van de bevolking er ook van mag denken. Want de economische welvaart is niet alleen gebaseerd op de olieprijs, maar ook op de massale toevloed van kapitaal van buiten, op de opgeblazen fondsenmarkt en de zeepbel van onroerend goed.

Het is bekend dat Rusland de laatste tijd bijna al zijn buitenlandse schuld heeft afgelost. Op 1 januari 2000 bedroeg de staatsschuld nog 132,8 miljard dollar, tegenwoordig is dat nog maar 37 miljard. Maar vanaf 2004, dus vanaf het moment dat Poetins bewind definitief was gevestigd, zijn de staats- en semi-staatscorporaties meer gaan lenen. De hoogte van hun schuld steeg met 22 procent in 2004, met 21 procent in 2005, met 29 procent in 2006 en in 2007 zelfs met 40 procent. Momenteel zijn de Russische bedrijven meer dan 440 miljard dollar schuldig aan westerse banken, ofwel bijna eenderde van het bruto binnenlands product (bbp). Van dit bedrag komt 60 à 65 procent op conto van bedrijven waarvan de staat de belangrijkste aandeelhouder is: onder andere Gazprom, Rosneft, Sberbank, Vnesjtorbank.

Het Russische bancaire systeem staat er evenmin gunstig voor. In de tweede helft van 2007 stortte de overheid ongeveer 16 miljard dollar aan budgettaire middelen in dat systeem. De Centrale Bank en het ministerie van Financiën denken er aan om dit met nog 82 miljard dollar aan te vullen. En dat in een tijd van gierende inflatie.

Dit alles betekent maar één ding: de overheid heeft besloten tot een enorme onttrekking uit het budgettaire systeem van gelden die Poetin en zijn kring als ‘het hunne’ beschouwen. En er is meer. Voor 2008 zijn reeds 24 federale programma’s goedgekeurd, met in totaal een waarde van 18,3 miljard dollar, terwijl voor de helft daarvan zelfs niet een eerste financiële onderbouwing is gegeven. Hetzelfde geldt voor het aantrekken van kapitaal. In 2007 kwam er voor 48,9 miljard dollar aan buitenlandse investeringen Rusland binnen; samen met beleggingen in aandelen steeg dit tot bijna 80 miljard dollar. In datzelfde jaar gingen bijna twintig bedrijven naar de beurs, waarvan de drie grootste voor de aandeelhouders alleen maar verliezen opleverden. Achter die introducties stonden echter het staatsbedrijf Rosneft en de staatsbanken Sberbank en Vneshtorgbank.

Tot slot blijven de beurskoersen van de aandelenfondsen onredelijk hoog. De kapitalisatie ervan is 130 procent van het bbp.

Dit alles leidt tot de ondubbelzinnige conclusie dat 2008 voor Rusland zeer zwaar zal zijn. Hoe zwaar, valt moeilijk te voorspellen.

De enorme overheveling van middelen uit het financiële systeem en de aflossing van buitenlandse leningen; het streven om de staatsuitgaven te laten groeien tijdens de top van inflatie; de ineffectieve besteding van investeringen: dit alles zal leiden tot een destabilisatie van de economie, alsmede tot overheveling van activa naar westerse en Russische crediteuren en het wegvloeien van kapitaal naar vrijhandelsgebieden.

Alles overziend zal de Poetin-kliek geen sterke besluiten ter stabilisatie nemen. Ten eerste omdat zij zelf optreedt als belangrijkste profiteur van de onttrekking van geld uit het budgettaire systeem.

Ten tweede omdat haar politieke kapitaal alleen maar zal groeien als zal blijken dat de nieuwe machthebbers niet in staat zijn het land stabiel te houden, terwijl hun voorgangers alles voor elkaar kregen.

En ten derde dankzij het feit dat er niets eenvoudigers is als ‘tijdelijke tegenvallers’ af te schuiven op de algemene situatie die is ontstaan in de zich uitbreidende financiële crisis in de wereld.

Vladislav Inozemtsev is politicoloog, econoom en directeur van het Centrum voor onderzoek van de postindustriële samenleving in Rusland. Ook is hij uitgever en hoofdredacteur van het tijdschrift De Vrije Gedachte.

\N Beeld AP
\NBeeld AP
Meer over