Rusland en NAVO eens over handvest NAVO houdt op militair gebied de handen vrij

NAVO-secretaris-generaal Solana en de Russische minister van Buitenlandse Zaken Primakov hebben na maandenlange onderhandelingen woensdag in Moskou overeenstemming bereikt over een akkoord dat de betrekkingen tussen Rusland en de NAVO regelt....

Van onze correspondent

Jos Klaassen

BRUSSEL

'Niet één winnaar en dus één verliezer, maar twee winnaars': de NAVO én Rusland. In het hoofdkwartier van de alliantie in Brussel heerste gisteravond euforie over het 'evenwichtige' akkoord, dat de NAVO tegen lunchtijd in Moskou had bereikt met Rusland.

De kopstukken van de alliantie wisten toen nog niets van de draai die Boris Jeltsin voor zijn volk aan het akkoord heeft gegeven: Moskou kan volgens hem voortaan elk NAVO-besluit blokkeren.

Maar dát kan Rusland nu uitgerekend niet. De NAVO heeft Moskou nimmer een vetorecht willen geven. Gisteravond werd in de centrale van de alliantie ook nadrukkelijk bevestigd dat Moskou geen vetorecht heeft.

De alliantie wil met de Russen de allerbeste vrienden worden, maar houdt haar handen vrij. Het akkoord - geen juridisch bindend verdrag waaraan de nationale parlementen nog te pas zouden moeten komen om het te ratificeren - draagt een lange naam: Stichtingsakte voor Wederzijdse Betrekkingen, Samenwerking en Veiligheid tussen de NAVO en de Russische Federatie.

De akte geldt onmiddellijk nadat Jeltsin en de zestien NAVO-leiders op 27 mei in het Elysée te Parijs hun handtekening hebben gezet. Zodra Boris Jeltsin gesigneerd heeft, is ook Rusland politiek gebonden. Maar het Russische staatshoofd heeft beloofd het document voor te leggen aan zijn parlement, de Doema. Naar NAVO-inzicht gaat het slechts om een formaliteit.

Overigens moeten ook alle zestien NAVO-regeringen het akkoord nog goedkeuren. Verwacht wordt dat vrijdagmorgen, als de NAVO-raad in Brussel vergadert, de kwestie beklonken zal worden. Tot op het laatste nippertje hebben de regeringen op de achtergrond met Solana mee onderhandeld.

De Founding Act bestaat uit zes hoofdstukken. In de preambule beloven de NAVO en Rusland elkaar een 'constructieve relatie ten bate van de veiligheid in Europa'. Rusland belooft verder te gaan met de democratisering van het land; de NAVO stelt een herziening in het vooruitzicht van haar strategische doctrine.

Een van de belangrijkste punten is de oprichting van een permanente raad, die NAVO en Rusland gezamenlijk voorzitten. De NAVO verheft om toerbeurt een van haar zestien ambassadeurs tot voorzitter. In realiteit zal echter secretaris-generaal Javier Solana de bijeenkomsten leiden. De raad krijgt een eigen secretariaat. In deze raad vinden twee keer per jaar consultaties plaats of vaker in tijden van crisis.

In het akkoord is een lange lijst van thema's opgenomen waarover de alliantie en de Russen elkaar zullen consulteren. Daarnaast wordt er gepraat over mogelijke gezamenlijke vredesacties, gezamenlijke standpunten of diplomatieke démarches.

Het belangrijkste kapittel gaat over de militaire afspraken tussen NAVO en Moskou. Dit was het moeilijkste onderwerp bij de onderhandelingen. De vraag is immers of de NAVO met de opname van nieuwe leden als Polen, Hongarije en Tsjechië (en straks andere landen) een gevaar wordt voor Rusland.

In de NAVO wordt dit onderdeel van het akkoord als een 'goed en evenwichtig resultaat' bestempeld. De twee hoofdelementen zijn beloften van de NAVO in haar communiqué van december 1996 en een verklaring uit maart 1997.

In 1996 zagen 'de drie neens' het licht: de alliantie heeft 'geen bedoeling, geen plan en geen reden om kernwapens te stationeren op het grondgebied van de nieuwe lidstaten'. Bovendien ziet de alliantie de zin niet in van een verandering van haar nucleaire politiek - 'noch nu noch in de toekomst'.

In maart van dit jaar luidde het signaal aan Moskou: de NAVO wil zorgen dat voor haar collectieve defensie de 'interoperabiliteit, de integratie en het noodzakelijke vermogen om versterkingen te laten aanrukken' gewaarborgd blijft. Dat wil zeggen: de alliantie wil onderling perfect kunnen samenwerken.

Maar, zo staat in maart van dit jaar in de verklaring, de permanente stationering van strijdkrachten in de nieuwe lidstaten heeft geen prioriteit. De presentie van NAVO-troepen in Polen, Hongarije en Tsjechië zal dus bescheiden zijn. Maar niet - zoals Jeltsin tegen de Amerikaanse tv-zender CNN beweerde - helemaal ontbreken.

Bijna letterlijk zijn deze beloften in de 'stichtingsakte' terug te vinden. Er worden bovendien nationale bewapeningsniveaus afgesproken, waarover bij de vernieuwing van het oude akkoord over de niet-nucleaire wapens (CFE) wordt onderhandeld.

Alle processen zullen volledig 'transparant' zijn. Maar de NAVO behoudt zich het recht voor adequate militaire infrastructuren te vestigen op het grondgebied van de nieuwe lidstaten 'conform de legitieme verdedigingsbehoeften van de alliantie'. Vooral deze zin in het akkoord bewijst dat Jeltsin de Russen voor de gek houdt, als hij zegt dat Moskou de NAVO-besluitvorming kan blokkeren.

Het laatste kapittel van het akkoord betreft de stationering van Russische verbindingsofficieren bij het militaire hoofdkwartier van de NAVO in Mons (België) en NAVO-officieren bij het Russische ministerie van Defensie in Moskou.

In het hele akkoord komt het woord 'uitbreiding' van de NAVO niet voor. De enige verwijzing is dat de nieuwe leden van de alliantie akkoord kunnen gaan met de 'stichtingsakte' van NAVO en Rusland. De akte, zeggen ze bij de NAVO, gaat primair over de samenwerking met de Russen en bewust niet over de door Moskou vermaledijde uitbreiding van de oude vijand uit de Koude Oorlog.

In de hele wereld is positief gereageerd op het akkoord. President Clinton sprak van een 'historische stap naar een vreedzaam, ongedeeld en democratisch Europa, voor de eerste keer in de geschiedenis'. Volgens het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken maakt het akkoord 'de weg vrij voor een succesvolle NAVO-top'.

Maar VVD-woordvoerder Weisglas toonde de nodige reserves over het akkoord. Pas aan de hand van de details kan volgens hem worden vastgesteld of de NAVO niet te veel concessies heeft gedaan aan Moskou. De VVD blijft 'grote vraagtekens' houden bij de uitbreidingsplannen.

'Ik zie nog steeds niet in hoe uitbreiding de stabiliteit in Europa zal verhogen', zei Weisglas. 'Ik vind sowieso dat Van Mierlo te makkelijk meedendert in de trein die positief denkt over NAVO-uitbreiding.'

Meer over