Ruk naar rechts blijft uit na komst PowNed en WNL

Is Hilversum rechtser geworden na de toetreding van WNL en PowNed? 'Als het over de PVV gaat, hebben ze het altijd over gekkies.'

'Er is nog steeds een gapend gat op rechts', zegt Ronald Kaatee, voorzitter van de Populistische Omroep Nederland. Hij is 'teleurgesteld' in de nieuwe omroepen WNL en PowNed. 'WNL is degelijk liberaal, braaf en saai. Zij doen wat de TROS en de AVRO hadden moeten doen. Die omroepen hebben het laten afweten en hadden daarom uit het bestel geknikkerd moeten worden.'


PowNed bericht genuanceerder over de PVV dan andere omroepen, vindt Kaatee, maar toch maakt hij zich zorgen. 'Ik weet dat Dominique Weesie en Rutger Castricum (hoofdredacteur en verslaggever van PowNed, red.) eigenlijk niks van de aanhangers van Wilders willen weten. Zij hebben het consequent over PVV-gekkies. Ze zijn niet rechts, eerder puberaal liberaal. De Wilders-aanhang is in Hilversum nog steeds niet vertegenwoordigd. Waarvoor is deze hervorming dan eigenlijk nodig geweest?'


Van een ruk naar rechts in Hilversum, zoals Kaatee had gehoopt, is ook op basis van de politieke kleur van de gasten in actualiteitenrubrieken nog geen sprake. In de eerste maand na de start van de nieuwe programmering waren er 49 linkse gasten en 52 rechtse gasten, blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant.


Begin 2009 telde Nieuwe Revu ook het aantal rechtse en linkse gasten bij de publieke omroep. Aanleiding: het vermeend ontbreken van een rechts geluid in Hilversum.


Toen waren er óók evenveel linkse als rechtse gasten: 117 tegen 118. Maar dat was zonder de nieuwe 'rechtse' omroepen WNL, een initiatief van De Telegraaf en PowNed, dat voortkomt uit GeenStijl, ook onderdeel van de Telegraaf Media Groep. WNL is naar eigen zeggen 'liberaal-conservatief'. Powned noemt zichzelf 'in ieder geval niet links, en tegen God'.


Anti-autoritair

Met de komst van de nieuwe omroepen kwamen er vanaf 6 september ook nieuwe actualiteitenrubrieken: het opiniërende Uitgesproken, afwisselend gemaakt door de VARA, de EO en WNL, verving Netwerk. Ook NOVA verdween, ten gunste van Nieuwsuur. En PowNed en WNL maken allebei vijf keer per week een actualiteitenprogramma: Ochtendspits en PowNews.


PvdA-Kamerlid Ronald Plasterk, onder wiens bewind als minister de nieuwe omroepen werden toegelaten, noemt het 'heel verstandig' dat de nieuwe rubrieken niet louter rechts zijn. 'De toon van De Telegraaf op televisie brengen lijkt me moeilijk. De Telegraaf is politiek partijdig, maar bij weer een positief stuk over de VVD kun je doorbladeren. Op tv is dat lastiger.'


PowNed is zoekende, vindt Plasterk. 'Dat blijkt als je het decor ziet en de presentatie. Maar misschien doen ze dat wel expres. Het is een beetje de VPRO van dertig jaar geleden: anti-autoritair en schoppen. Ze schoppen wel eens raak, maar ook wel eens mis.'


Bij een aantal programma's houden links en rechts elkaar in evenwicht (zie grafiek). Bijvoorbeeld bij De Wereld Draait Door van de VARA, met acht linkse en zeven rechtse gasten - waarvan overigens vier keer Felix Rottenberg (oud-voorzitter van de PvdA) en vier keer Jack de Vries (oud-staatssecretaris voor het CDA).


In het nieuwe programma Ochtendspits waren er meer linkse dan rechtse gasten, al scheelt het maar één: 12 tegen 11. De gasten bij het 'neutrale' Nieuwsuur waren veel vaker rechts dan links: 10 tegen 3. Bij Pauw & Witteman waren er weer meer linkse dan rechtse gasten: 15 tegen 8.


In deze inventarisatie zijn alleen studiogasten en alleen politici en oud-politici geteld. D66 en ChristenUnie zijn in deze optelsom links, het CDA is rechts. Reportages en interviews op locatie zijn niet meegerekend. Bij PowNews is zelden een studiogast, maar een inventarisatie van de uitzendingen in de eerste vier weken wijst uit dat in de reportages politici van VVD, CDA, PVV en PvdA ongeveer evenveel aan het woord komen.


In de reportages die gaan over één politieke partij, komt de PVV het vaakst aan bod. Soms positief (Geert Wilders krijgt taart op zijn verjaardag), maar niet altijd. Zo achtervolgde verslaggever Rutger Castricum het zwijgende PVV-Kamerlid Marcial Hernandez, die wordt beschuldigd van het geven van een kopstoot.


Middle of the road

Carel Kuyl, hoofdredacteur van Nieuwsuur, is verbaasd over de evenwichtige verdeling tussen links en rechts. Er is weinig veranderd, oordeelt hij. 'PowNews is niet wezenlijk anders dan de programma's van BNN. En WNL heeft Hans Wiegel als commentator, maar Diederik Samsom als gast. Wat is er dan rechts? Het is middle of the road, een keurig programma. Prima, maar dan vind ik het merkwaardig dat deze omroepen en rubrieken er gekomen zijn.'


De Populistische Omroep slaagde er in 2009 niet in om genoeg leden te verzamelen om ook voor toetreding in aanmerking te komen. Kaatee: 'We zijn blijven steken op enkele duizenden. Aanvankelijk was ik blij dat het PowNed en WNL wel was gelukt. Ik dacht: wij zijn niet meer nodig. Maar inmiddels wil ik het over vier jaar weer gaan proberen, want er is nog steeds behoefte aan een rechtse omroep voor verontruste burgers.'


WNL-hoofdredacteur Michiel Bicker Caarten is 'nog niet tevreden' over de WNL-programma's, zegt hij. 'Maar ik begrijp wel waarom Carel Kuyl zo kritisch is. Hij wil zo weinig mogelijk concurrenten voor Nieuwsuur. Uitgesproken WNL trekt soms meer kijkers dan zijn programma, en dat is natuurlijk zuur. Zeker omdat wij het maken tegen veel lagere publieke kosten.'


Aan een telling van gasten kun je olgens Bicker Caarten geen al te verregaande conclusies verbinden, zegt hij. 'Of een gast links of rechts is, zegt niet noodzakelijkerwijs iets over de kleur van de omroep. Ivo Opstelten is een rechtse gast. Maar als Uitgesproken VARA hem uitnodigt om hem in mootjes te hakken, is het een links item. De kleur of teneur van een omroep is iets wat zich ontwikkelt over een langere periode. Geef ons tijd.'


Afzeiken

Bij Uitgesproken is het aantal linkse en rechtse gasten in evenwicht: 6 tegen 8. Maar inhoudelijk verschillen de uitzendingen van de VARA (op maandag en vrijdag) duidelijk van die van WNL (woensdag) en de EO (dinsdag en donderdag). De VARA behandelt 'linkse' onderwerpen als milieuproblematiek, het gebrek aan fietsenstallingen en het protest tegen cultuurbezuinigingen. De EO behandelt medisch-ethische kwesties en vraagt zich af of het toeval is dat de tegenstanders binnen het CDA tegen samenwerking met de PVV uit protestantse hoek komen. WNL heeft VVD-politicus Hans Wiegel als vaste commentator en bericht kritisch over gemeenten die aan ontwikkelingshulp doen.


Uitgesproken is dus profilerend, zoals de bedoeling was. Maar de kritieken zijn gemengd, en ook de kijkcijfers zijn minder goed dan die van voorganger Netwerk. In de laatste twee weken werd Uitgesproken WNL overigens een stuk beter bekeken dan Uitgesproken VARA.


Carel Kuyl: 'Ik doe niet mee aan het afzeiken van Uitgesproken VARA. Ze zijn pas anderhalve maand bezig. Het punt is of zulke geprofileerde rubrieken het antwoord zijn op de vragen van deze tijd. Ik denk het niet. Dat heb ik al vaker gezegd.'


Volgens Plasterk is Uitgesproken het resultaat van een discussie in Hilversum over de pluriformiteit van het bestel. 'Begrijpelijk, maar de inhoudelijke vooringenomenheid heeft iets gedateerds. Als Vrij Nederland alleen maar partijdig links zou berichten, was ik er snel op uitgekeken. Ik zie het maar als een experiment.'


De nieuwe omroepen moeten niettemin de tijd krijgen, vindt de oud-minister. 'Maar als over vijf jaar blijkt dat mensen nog steeds klagen dat de achterban van De Telegraaf in Hilversum niet aan bod komt, heeft WNL echt een probleem.'


'Ochtendspits maakt schaamteloos reclame voor De Telegraaf'

Nieuwsuur-hoofdredacteur Carel Kuyl is niet alleen verbaasd over de inhoud van de WNL-programma's, maar ook over de banden met De Telegraaf, die met de omroep begon. Volgens WNL zijn formeel alle banden verbroken. Kuyl: 'Ik zie nauwelijks verschil tussen Ochtendspits nu en Goedemorgen Nederland van de KRO vroeger, behalve dat bij Ochtendspits de Rolodex met Telegraaf-mensen op het bureau staat. Paul Jansen, John van den Heuvel, Wilma Nanninga, het is schaamteloze reclame voor De Telegraaf. Wonderlijk dat het allemaal mag.'


PvdA-Kamerlid Plasterk heeft 'geen politiek oordeel' over de nauwe samenwerking tussen omroep en krant, maar zegt als minister het Commissariaat voor de Media gevraagd te hebben WNL te volgen. 'Dan gaat het erom dat er geen financiële, organisatorische en personele banden mogen zijn met het Telegraaf-concern. Dat is gewoon verboden volgens de omroepwet.'


Het Commissariaat bevestigt dat WNL in de gaten wordt gehouden, maar kan niet zeggen of er al gerapporteerd is aan het ministerie. Wanneer dat gaat gebeuren, kan de toezichthouder ook niet zeggen.


Meer over