Nieuws'coronastresstest'

Ruim 100 duizend huishoudens na baanverlies al snel in geldnood

Bijna één op de 75 Nederlandse gezinnen kan na baanverlies al snel de vaste lasten niet meer betalen. Dat zijn ruim 106 duizend huishoudens. Ze komen binnen zes maanden van werkloosheid in acute geldnood, ook al ontvangen ze een sociale uitkering als WW of Tozo (de corona-inkomenssteun voor zzp’ers).

Vrijwilligers, werkelozen en verstandelijk gehandicapten aan het werk bij de voedselbank in Rotterdam-West, waar de vraag is toegenomen.  Beeld Hollandse Hoogte / Hans van Rhoon
Vrijwilligers, werkelozen en verstandelijk gehandicapten aan het werk bij de voedselbank in Rotterdam-West, waar de vraag is toegenomen.Beeld Hollandse Hoogte / Hans van Rhoon

Het Centraal Planbureau (CPB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) hebben de cijfers donderdag gepubliceerd in hun ‘coronastresstest’ voor huishoudens. Het financiële vangnet dat de overheid heeft gespannen om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen, is voor sommige werknemers en vooral zzp’ers niet stevig genoeg, blijkt uit de analyse. Zij hebben te weinig spaargeld of ander ‘liquide’ vermogen om het bij werkloosheid lang uit te kunnen zingen.

De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo), bedoeld om zzp’ers de coronacrisis door te helpen, kan niet alle financiële problemen voorkomen. Daarvoor is de uitkering (op bijstandsniveau) te laag. Sommige werknemers in loondienst hebben maar weinig WW-rechten opgebouwd en vallen daardoor al na drie maanden terug in de bijstand.

Vier keer zoveel

Werkloze zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) lopen volgens CPB/AFM zelfs met de Tozo nog steeds vier keer zoveel kans al binnen drie maanden in geldnood te komen als ontslagen werknemers. Zonder Tozo zou die kans tien maal hoger liggen. Ex-werknemers hebben na ontslag vaak een hoger inkomen (WW) dan de Tozo-steun die de zzp’er ontvangt. Ook beschikken zij gemiddeld over meer spaargeld. Werknemers verdienen gemiddeld meer dan zzp’ers. Daardoor kunnen zij voor hun ontslag meer vermogen opbouwen om bij werkloosheid op terug te vallen.

Van de 106 duizend huishoudens die binnen een half jaar op zwart zaad zitten als ze hun werk kwijtraken, komen er 73 duizend al binnen drie maanden in de problemen. Dat zijn vaak mensen bij wie een grote terugval in inkomen gepaard gaat met hoge vaste lasten. Bij maar liefst 96 procent van de ex-werknemers die zichzelf minder dan drie maanden kunnen bedruipen, ging minstens de helft van het voormalige inkomen op aan vaste lasten. Voor de zeer kwetsbare zzp’ers is dat 43 procent.

Eindjes

Het maandelijkse begrotingstekort van werkloze zzp’ers is gemiddeld ook aanzienlijk hoger dan dat van ex-werknemers. De vaste lasten van werknemers uit de probleemgroep zijn gemiddeld 10 procent hoger dan hun inkomen na baanverlies, terwijl zzp’ers gemiddeld wel 40 procent tekort komen om de eindjes aan elkaar te knopen aan het eind van de maand. CPB en AFM wijzen erop dat het doorgaans niet mogelijk is om na ontslag snel te bezuinigen op vaste lasten.

De kwetsbaren zijn bovengemiddeld vaak huurders, jongeren en eenverdieners met of zonder kinderen. Jongeren hebben relatief vaak een flexibel contract met een lage beloning en hebben ook weinig tijd gehad om een flinke spaarpot op te bouwen. Ook zijn zij in verhouding tot hun inkomen vaak veel geld kwijt aan woonlasten. Alleenstaanden en eenverdieners zijn extra kwetsbaar voor betalingsproblemen omdat zij bij inkomensverlies niet kunnen terugvallen op een partnerinkomen.

Het planbureau en de financiële toezichthouder raden de overheid aan alert te zijn op mogelijk snel escalerende financiële problemen bij deze kwetsbare mensen, bijvoorbeeld omdat ze zich genoodzaakt voelen extra schulden aan te gaan bij niet-gereguleerde of illegale kredietverleners. Zij zouden wellicht extra inkomenssteun moeten krijgen en sneller in aanmerking moeten kunnen komen voor schuldsanering.

Meer over