Ruigoord feest, hijskraan rukt op

Een halfjaar was Aja Waalwijk niet meer in Ruigoord geweest, dus toen hij afgelopen woensdag weer even heerlijk over die prachtige, wildbegroeide zandvlakte kuierde, was daar ineens de schokkende aanblik van, ja kijk daar staan ze: De Hijskranen....

Van onze verslaggever

Eric Arends

AMSTERDAM

Waalwijk zuigt bezorgd aan zijn jointje. 'Gisteren stond ik hier bijna te huilen.' Natuurlijk wist hij dat het zou gebeuren, dat deze 'ouderwetse, koloniale expansie' van de stad Amsterdam in de richting van de natuurlievende kunstenaarsgemeenschap in Ruigoord bij zijn afwezigheid gewoon zou doorgaan. 'Maar als je het zo concreet ziet, is het wel even anders.'

En dan moet hij nu ook nog feestvieren. Ruigoord bestaat 25 jaar, althans, als 'culturele vrijplaats' - waar liefhebbers en makers van beeldende kunst, muziek en literatuur rond de oude St. Geertruidakerk samenwonen en -werken in handgetimmerde huizen, Indiaanse wigwams en Mongoolse tenten. Gisteren werd het jubileumboek dat Waalwijk de afgelopen zes maanden samen met Ted Doorgeest in elkaar heeft gezet, door Simon Vinkenoog gepresenteerd.

Veel foto's staan erin. Van de eerste acties in 1973 tegen tegen de plannen om het drooggelegde eiland vol te proppen met petrochemische industrie. En van het door Ruigoord-kunstenaars opgerichte Amsterdamse Ballongezelschap: 'Een zweverige schijnbeweging die de vrijheid in het luchtruim nastreeft en waarvan een ieder die houdt van ballonnen, vliegers, vogels en andere geluidloze hemelvoertuigen (zon, maan, aarde, sterren, kometen etc.) zich als lid kan beschouwen.'

Aan bod komt ook de Magic Bus, waarmee het gezelschap op tournee door de wereld ging, vooral richting India, om 'door alle verschillen heen de mensen te kennen in hun diepste wezen: hun schoonheid en hun cultuur'. En er zijn foto's van de kunstwerken die de leden in Ruigoord en ver daarbuiten gedurende al die jaren in elkaar knutselden.

Waalwijk bewaart er mooie herinneringen aan. Zoals aan die keer dat ze tijdens volle maan telefonisch contact legden met Aboriginals in Australië. Ruigoorders en de inheemse bevolking van het Noord-Australische Arnhemland voerden op die manier tegelijkertijd een slangendans uit. Waanzinnig interessant was het toen die dans volgens goed Aboriginal-gebruik 'geografische energiecentra' activeerde, en er 'zonder electriciteit' een soort contact tussen de dansers tot stand kwam. Afgezien van dat telefoontje dan.

Met dat doel was Waalwijk in 1973 niet bepaald van zijn huis in Zwanenburg naar Ruigoord gefietst. 'Ik was helemaal niet zo geëngageerd', zegt hij. 'Ik vond hippies wel interessant en maakte wel tekeningen van de Damslapers. Maar ik ging toch vooral voor Hans Plomp en Gerben Hellinga. Die hadden bij ons echt een naam. Plomp vooral vanwege zijn boek Brigadier Snuf rookt stuff. Hellinga was de schrijver van detectives en bedenker van een kaartspel waarin tarot en I-Tjing samenkomen.'

Prachtige, inspirerende tijden heeft Waalwijk met ze meegemaakt. Maar die dreigen nu wel te eindigen. Aan de rand van het natuurgebied hebben de graafmachines uit de industriële wereld al de eerste zandwallen opgeworpen. 'Ik hoop echt nog steeds dat ze tot staan worden gebracht', zegt Waalwijk.

Waalwijk hoopt op wonderen. Een archeologische vondst of zo. 'Dan moeten ze in elk geval éven stoppen met bouwen.' In 1975 werd al wel een kano uit de zevende eeuw werd gevonden.

De kunstenaarsgemeenschap heeft haar hoop gevestigd op advocaat Luuk Hamer, die in september weer naar de rechter stapt om schorsing van de bouwwerkzaamheden te eisen. Het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat de gemeentelijke en provinciale plannenmakers de verplichte milieu-effect-rapportage niet correct hebben uitgevoerd.

Het jubileum heeft daardoor de kenmerken van een ouderwetse actiecampagne gekregen. Volgende week wordt een foto-expositie over Ruigoord in het Amsterdams Historisch Museum, vergezeld van een manifestatie op de binnenplaats. Begin augustus wordt onder het motto 'vierkant achter Ruigoord' een menselijke keten van 3,5 kilometer rond het dorp gelegd. Waalwijk weet al: 'De luchtfoto daarvan wordt belangrijk. Die geeft aan wat er beschermd moet worden.'

Meer over