profielronald de boer

Ronald de Boer is de nieuwe ambassadeur van het WK in Qatar: ‘Ons beeld is te eenzijdig’

Ronald de Boer is ambassadeur van het omstreden WK in Qatar. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Ronald de Boer is ambassadeur van het omstreden WK in Qatar.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Ronald de Boer ontwikkelde als voetballer een innige band met oliestaat Qatar. Nu gaat hij als ambassadeur het WK in dat land promoten, dat vanwege mensenrechtenschendingen een van de meest controversiële edities dreigt te worden.

Het lijkt op het eerste gezicht op z’n minst een beetje onhandig. Juist nu zijn tweelingbroer Frank zich als bondscoach in allerlei bochten moet wringen om de gang naar Qatar te rechtvaardigen, gaat Ronald als ambassadeur van het controversiële WK aan de slag. Dinsdag werd hij officieel gepresenteerd.

De oudste van de tweeling (hij kwam 51 jaar geleden een kwartier eerder ter wereld dan Frank) denkt niet dat hij met zijn nevenfunctie zijn broer in de wielen rijdt. ‘Ik heb altijd al meer affiniteit gehad met Qatar’, zegt hij in een videogesprek. ‘Ik sta er anders in. Dat respecteert hij.’

Werd tijdens hun spelerscarrière veel ingezoomd op hun overeenkomsten, de laatste jaren ligt de nadruk steeds meer op de verschillen tussen de twee. Frank de serieuze trainer, Ronald de levensgenieter. Ronald wil liever als analist op tv praten over voetbal dan op de bank zitten als trainer, met alle stress van dien.

Ze groeiden op in de Melkstraat in Grootebroek, West-Friesland, droegen identieke kleding en deelden één bankrekening. Ook later, tijdens hun professionele carrière, bleven ze onafscheidelijk. Ze speelden samen voor Ajax, Barcelona, Glasgow Rangers, Al-Rayyan en Al-Shamal.

De laatste zijn clubs in Qatar, waar de tweeling in 2004 neerstreek voor wat Frank later ‘een betaalde vakantie’ noemde. Sportief had hun verblijf weinig om het lijf, maar het leven in ‘de zandbak’ was goed.

Meest controversiële WK ooit

Toen Frank in 2006 terugging naar Nederland om zijn trainersdiploma’s te halen, bleef Ronald er met zijn gezin wonen. Zijn kinderen gingen naar een hoog aangeschreven Amerikaanse school, hijzelf was regelmatig op de tennis- of golfbaan te vinden. Uit die periode stamt zijn innige band met de puissant rijke oliestaat.

‘Vaak gingen we naar restaurant Istanbul, een soort kebabzaak, waar het personeel gek van voetbal was’, herinnert vriend en zaakwaarnemer Dragan Kosanović zich. ‘Daar was niets pretentieus aan. Ronald is altijd down to earth gebleven. Een sociale jongen, die makkelijk contacten legt. Of het nou met de materiaalman is of met de emir.’

Het leidde er onder meer toe dat De Boer in 2010 door het organisatiecomité van Qatar werd gevraagd om als ambassadeur het WK-bid aan te prijzen. Ook nadien bleef hij een warm pleitbezorger van het toernooi. In feite is zijn rol nu geformaliseerd.

De Boer verbindt zich daarmee aan misschien wel het meest controversiële WK ooit. Aanvankelijk was er kritiek omdat Qatar een land zonder voetbalhistorie is. Daarna ontstond er ophef omdat de toewijzing gepaard bleek te zijn gegaan met omvangrijke corruptie (Fifa-leden werden voor miljoenen dollars omgekocht).

Vervolgens werd het klimaat een onderwerp van discussie (het bleek in de zomer veel te warm te zijn, waarna het toernooi werd verplaatst naar de winter) en sinds de Engelse krant The Guardian berichtte over 6.500 overleden arbeidsmigranten die aan de WK-infrastructuur werkten, speelt de mensenrechtenkwestie.

Het roept vragen op over het morele kompas van De Boer, zoals dat eerder ook gebeurde bij Ruud Gullit in Tsjetsjenië, Guus Hiddink in Dagestan en Bert van Marwijk in Saoedi-Arabië. Qatar is geen democratie, homoseksualiteit is er strafbaar en vrouwenemancipatie staat op een laag pitje, zo bleek nog maar eens op het WK voor clubteams van afgelopen winter, toen de sjeik bij de prijsuitreiking een vrouwelijke scheidsrechter de hand weigerde te schudden.

Het zijn zaken die De Boer graag nuanceert, omdat volgens hem de huidige emir wel degelijk wil moderniseren. Alleen: zaken die cultuurhistorisch zijn ingebed veranderen volgens hem nou eenmaal niet precies in de termijn van een bid of een toernooi. ‘Ik zeg altijd: veertig jaar geleden reden ze nog op kamelen, nu in Ferrari’s. Dan ga je ongelukken maken.’

‘Ik moet toegeven: daar heeft hij een punt’, zegt oud-journalist Jan Keulen, die van 2011 tot 2014 directeur was van de Doha Centre for Media Freedom, een organisatie voor persvrijheid. ‘Qatar is in zekere zin nog in ontwikkeling, maar tegelijk gigantisch rijk. Daar begint vaak de verwarring.’

WK promoten

Volgens De Boer is het beeld over Qatar te eenzijdig. ‘Ik wil de dialoog aangaan,’ stelt hij. Keulen, die drie jaar in Doha woonde, heeft zijn twijfels over het nut daarvan. ‘Het debat over Qatar is politiek geladen en gaat over mensenrechten. Wat kan De Boer daaraan toevoegen, los van de vraag of hij als ambassadeur geloofwaardig is? Ik vind hem soms wat onbeholpen overkomen, om eerlijk te zijn.’

Amnesty International laat weten geen contact te hebben gezocht met De Boer. ‘Alleen als hij echt iets zegt wat niet klopt, reageren we een enkele keer’, zegt Ruud Bosgraaf van de mensenrechtenorganisatie. Zoals toen De Boer zei dat de omstandigheden van de arbeiders sterk waren verbeterd door alle aandacht die het WK met zich meebracht. ‘Dat was een te rooskleurige voorstelling van zaken.’

De komende anderhalf jaar, in aanloop naar het toernooi, zal De Boer bij meerdere maatschappelijke projecten betrokken zijn, onder meer om vrouwenvoetbal (Kosanovic: ‘Ronald heeft zelf vijf dochters!’) en gehandicaptensport te stimuleren. Hij doet dat samen met vier andere ex-profs: Cahill, Xavi, Cafu en Eto’o.

Maar vooral zal hij het WK promoten, juist nu de publieke opinie zich tegen Qatar keert. En nee, dat doet hij niet voor niets, al wil hij geen bedragen noemen. ‘Ik heb goed nagedacht, want ik besef dat ik een hoop shit over me heen ga krijgen', zegt hij. ‘Maar ik heb daar zeven jaar gewoond, en heus niet, zoals Johan Derksen roept, alleen maar rijkdom gezien. Ik zie positieve sociale veranderingen, en die zullen door het WK alleen maar in een stroomversnelling komen. Hoe mooi is het als we straks kunnen zeggen: dat hebben we toch maar mooi geflikt, dat we door voetbal de wereld een stukje mooier hebben gemaakt?’

3 x Ronald de Boer over het WK in Qatar

Over de voetbalcultuur: ‘Voetbal is voor de mensen in Qatar een heerlijke kijksport. In een tent met een groot scherm, thee en hapjes erbij. Het land is gek op sport. Ze zijn succesvol met sport in het land. Zoals de Tour van Qatar. Ik hoor van topwielrenners dat je daar niet omheen kunt.’ (AD, 2013)

Over de toewijzing van het WK aan Qatar: ‘In mijn ogen hebben ze eerlijk gewonnen. We hebben (...) geprobeerd mensen te overtuigen, zonder ze geld te geven.’ (Het Parool, 2014)

Over het komende WK voetbal: ‘Het zal het meest compacte WK zijn in moderne tijden – met een prachtige sfeer waar iedereen van zal genieten. De fans kunnen makkelijk meer dan één wedstrijd op een dag bekijken, wat fantastisch is. En de spelers kunnen langer op adem komen tussen wedstrijden, wat betekent dat de prestaties op het veld verbeteren.’ (persbericht WK-organisatie Qatar, 2021).