Romantische klets over de Russische ziel

De Vlaming Johan de Boose is wat je een archetypische slavist zou kunnen noemen. Hij is romantisch en sentimenteel, hij wil van de literatuur het leven maken en van het leven literatuur....

Hij houdt vooral van het romantische beeld dat hij zelf schept. Rusland is als een droom, schrijft hij in de inleiding, raadselachtig, mystiek en fascinerend. Dan kan de Russische ziel niet ver weg zijn. En ja, hoor, daar is ze al. Ze is er in de eerste plaats om andere Rusland-kenners mee de oren te wassen. De Nederlandse slavist Hans Boland maakt de Russische ziel bespottelijk, de Engelse historicus Orlando Figes ‘kweekt de ziel aan’ en de Russische dichter Joseph Brodsky ironiseert haar.

Zelf meent De Boose dat de Russische ziel ‘niets meer en niets minder is dan de kern of de eigenheid, die na het afschrabben van allerlei niet-Russische historische en culturele lagen overblijft’.

Interessant, gaat u verder.

Helaas, de geïntrigeerde lezer moet het doen met de herhaalde verzekeringen van De Boose dat Rusland een passie is, een liefde die weerzin opwekt en andersom, een telkens wijkend fata morgana. Wie Rusland snapt, snapt het. En wie het niet snapt, snapt het nooit.

Het boek bestaat uit aantekeningen van de romantische reiziger over zijn ontmoetingen in Moskou, Sint-Petersburg en Siberië, aangevuld met bespiegelingen over de literatuur en de geschiedenis. Het resultaat is – hoewel voortdurend door de schrijver opgegeven wordt over zijn diepe kennis en ‘research’ – van een enorme oppervlakkigheid.

De mensen die hij opvoert, komen nauwelijks tot leven. Feiten, anekdotes en kletsverhalen over schrijvers, steden en geschiedenis husselt hij tot een brei met uitroeptekens. Het eigene wat hij toevoegt zijn de passages waarin hij zijn fantasie de vrije loop laat en zich tijdens wandelingen een voorstelling maakt van gesprekken tussen dode schrijvers of van moordpartijen in tsarenpaleizen.

Voor wie is dit boek bedoeld? Voor de vrienden of bewonderaars van De Boose, misschien. Mensen die iets van Rusland willen weten, zijn beter af de auteurs te raadplegen die De Boose in zijn inleiding zo nonchalant terzijde schuift. Zij hebben echt iets te vertellen.Hella Rottenberg

Meer over