Rokende virgin queen krijgt te weinig weerwerk

'I am England', roept de koningin. En alsof ze haar eigen beschermengel is, zweeft ze omhoog. In een fraaie pose hangt ze daar in haar lange, glanzende rok, aangesnoerd lijfje, een bundel parelsnoeren om haar hals, een ring aan elke vinger en een felrode pruik op haar hoofd....

Marian Buijs

Ze trouwde nooit, ze was immers met Engeland getrouwd, maar ze was wel een vrouw. Dus behielp ze zich met minnaars, van wie de veel jongere Essex een van de laatsten was. Een trouw onderdaan, van adel, maar net zo koppig en ambitieus als zijzelf. Ze troefden elkaar af en speelden spelletjes. Maar toen zij hem in zijn ogen had vernederd, deed hij een greep naar de macht.

Dat kwam hem duur te staan.

Op hoogverraad stond de doodstraf en Elisabeth kon niet anders dan zijn vonnis ondertekenen.

Dat doodvonnis met Elisabeth's forse handtekening staat afgebeeld in het programma van Elisabeth en Essex, een voorstelling van het Vlaamse duo Peter van den Eede en Katelijne Damen. Vooral Damen moet gefascineerd zijn geweest door de historische context van die tragische liefdesverhouding.

En ze wil niets liever dan haar opgedane kennis met ons delen. Bij wijze van inleiding krijgen we een verrukkelijke douche van namen en feitjes die de atmosfeer creëert voor wat volgt.

De voorstelling zelf is een luchtige wirwar van korte scènes en dialogen, begeleid door een soortgelijke kostuumfilm op een rij monitoren. Op het kale toneel verwijst alleen een grote kroonluchter naar pracht en praal. Anachronismen nemen een loopje met de historie. Niet alleen in de tekst, de echte Elisabeth schijnt het gebruik van tabak te hebben ingevoerd, Damen steekt de ene na de andere sigaret op.

Essex valt bij haar binnen als ze nog in haar ondergoed loopt. En terwijl we haar langzaam zien veranderen in de imposante gestalte die we kennen van plaatjes, groeit ook haar zelfbewustzijn.

Eerst smeekt zij hem om een woord van liefde, later verwerpt zij het gevoel en pleit voor wil en verstand. Pas aan het eind beseffen we het onmogelijke dilemma waar Elisabeth voor staat.

Essex is dan al afgevoerd naar de executieplaats, zij zijgt neer in gebed.

Liever dan een recht-toe-recht-aan verhaal zoeken deze acteurs het in een springerige verteltrant waarbij de meest diverse middelen worden ingezet. Al die middelen - nadrukkelijke muziekfragmenten, beweging, video - doen wel eens wat geforceerd aan. En dat Elisabeth ook in de voorstelling zelf de dienst uitmaakt, is jammer. Damen zet die eigenwijze feministe avant-la-lettre prachtig neer, maar het was nog spannender geweest als ze wat meer weerwerk van haar tegenspeler had gekregen.

Meer over