Roebels in de City

Russische multimiljonairs hebben hun oog laten vallen op Londen. De onroerendgoedmarkt, de kunsthandel en de topsport varen er wel bij....

door Peter de Waard

Wie deze zomer de Tower of London bezoekt, kan een rondleiding in het Russisch krijgen. Er zijn in Londen inmiddels twee Russische dagbladen, Russische glossy en ook een Russisch radiostation, dat elke dag uitzendt.

Winkels met Russische producten en restaurants rijzen als paddestoelen uit de grond. Voor de National Gallery staan rijen bij de expositie 'Russische Landschappen'. Van elke vijftien verkochte luxe-appartementen in Londen gaat er naar een Rus. In peperdure buurten als Mayfair, Belgravia en Knightsbridge is dat zelfs op elke drie.

Vorige week kreeg de exclusieve sportwagenfabrikant TVR een Russische eigenaar. En sinds kort hebben de Russen zelfs een eigen voetbalclub in de Premier League. Eigenaar Roman Abramovitsj heeft zijn investering in Chelski, zoals de club Chelsea wordt genoemd, opgevoerd tot een half miljard euro.

Volgens Tatjana Kan, directeur van de in 2000 opgerichte Russische radiozender First Russian Radio heeft Londen een buitengewone aantrekkingskracht op landgenoten die de afgelopen tien jaar in het Wilde Oosten een mateloze rijkdom hebben vergaard. 'De taal, de privholen, het ondernemersklimaat. En natuurlijk de afstand. Het is maar drie uur vliegen van Moskou', zo verklaart zij de Russische intocht in Engeland.

'De rijke Russen voelen zich veilig in Engeland. Het geld is hier safe. Ze hebben er hard voor gewerkt en voelen zich in Moskou met hun geld niet op hun gemak. Eigenlijk willen ze naar de VS, maar dat is te ver weg. En Engeland is veiliger dan Frankrijk of Duitsland', zegt ze.

Van de kwart miljoen Russen die naar schatting in en rond Londen wonen, geniet maar een kleine groep de status van multimiljonair. Dankzij perestrojka en glasnost wisten zij in eigen land vooral in de grondstoffenhandel, het bankwezen en het vastgoed in korte tijd een vermogen op te bouwen dat doet denken aan de wijze waarop de Rockefellers, VanderBilts en Carnegies ruim honderd jaar geleden in de VS hun rijkdommen vergaarden.

Nu geven ze hun geld in 'Moskou aan de Theems' weer net zo gemakkelijk uit als ze het eerder hebben verdiend. Oliemiljardair Leonard Blavatnik, die overigens al in 1978 uitweek naar de VS, kocht begin juli voor 63 miljoen euro een villa op het duurste plekje van Londen tegenover Kensington Palace, compleet met tien slaapkamers, negen badkamers en zwembad. Roman Abramovitsj betaalde 20 miljoen euro voor het landgoed Fyning Hill in Surrey dat vroeger eigendom was van de Jordaanse koning Hussein. Behalve de gebruikelijke tennisbanen en zwembaden kent Fyning Hill ook twee polovelden, een schietbaan en voldoende stallen om honderd volbloeden onder te brengen.

Na de Arabische oliesjeiks in de jaren zeventig, de Japanse zakenbankiers en vastgoedtycoons in de jaren tachtig en de Amerikaanse Hollywoodsterren in de jaren negentig lijkt Londen en het zuidoosten van Engeland nu de financi speeltuin te zijn geworden van de Russische miljardairs. Ze kopen zich in bij voetbalclubs, winkelbedrijven, banken, staalbedrijven en autofabrikanten. Op de Britse lijst van rijken hebben Abramovitsj, Blavatnik, Safin en Berezovski het oude en nieuwe establishment de Rothschilds, de broertjes Barclay en Richard Branson gedegradeerd tot simpele geldwisselaars en middenstanders. Zelfs de hertog van Westminster met zijn peperdure grondbezittingen in het centrum van Londen kan de mateloze Russische rijkdom niet meer de baas. Hij verloor dit jaar zijn plaats als rijkste Brit aan Abramovitsj.

Abramovitsj bezocht vorig seizoen met zijn eigen privt vijfenveertig wedstrijden van zijn voetbalclub Chelsea. Hij is de tegenpool van de klassieke playboy. Meestal toont hij zich alleen glimlachend naast zijn vrouw Irina op de tribune. Elke weekeinde reizen in zijn voetspoor echter Aeroflottoestellen vol met rijke Russen naar de skyboxen op Stamford Bridge om kaviaar te eten en te kijken naar hun kansen in dit land.

Nikolai Smolenski als 24-jarige zoon van een Russische bankier ook wel de 'baby-oligarch' genoemd werd dankzij vaders miljoenen vorige week eigenaar van de in Blackpool gevestigde autofabrikant TVR die jaarlijks achthonderd exclusieve sportwagens bouwt. Niet alle Russische verlangens gaan overigens meteen in vervulling. Alisher Oesmanov trachtte dit voorjaar (met wat Nederlandse hulp) een voet tussen de deur te zetten bij het staalconcern Corus. Hij kreeg vooralsnog de kous op de kop.

De Londense kunstmarkt heeft dankzij de roebels een nieuwe impuls gekregen. Op de veilingen van Sotheby's en Christie's moeten de Amerikaanse verzamelaars nu concurreren met olietycoons die hen financieel vele malen hebben overvleugeld. De staalmagnaat Vikor Vekselberg kocht bij Sotheby's onlangs negen met juwelen afgezette Fabergieren voor naar schatting honderd miljoen euro.

Tatjana Kan stelt dat de kleine groep van miljardairs een karikatuur van het land cret. 'Rusland is niet rijk en de Russen zijn niet rijk. Het overgrote deel van de Russen dat in Londen woont, is geen miljonair. Ze verdienen hun geld als hardwerkende schoonmakers of obers. Een ander deel bestaat uit hooggeschoolde vaklieden met name in de medische sector.'

Maar de handvol miljardairs haalt de voorpagina's. Ze delen hun zakeninstinct en de Engelse droom, maar ze vormen geen hechte groep. Abramovitsj leidt een teruggetrokken bestaan en geeft nooit interviews. Hij spreekt nauwelijks Engels en gaat weinig om met de andere miljardairs.

Boris Berezovski, bijgenaamd de vader van de Russische oligarchen, laat zijn limousine daarentegen graag voorrijden bij exclusieve clubs en restaurants. Berezovski, die zijn geld verdiende met het kopen en verkopen van bedrijven en die nu met een vermogen van 2,5 miljard euro op de veertiende plaats staat van de Britse lijst der rijken, bezoekt graag de Hamilton Art Gallery in Mayfair, waar kunstwerken voor miljoen te koop worden aangeboden. Hij fert de leden van het oude establishment zoals prins Michael van Kent en laat zich zondagmorgen graag interviewen op Breakfast with Frost.

Olietycoon Ralif Safin is zelfs een echte Anglofiel geworden. Zijn kinderen werden opgeleid op Britse scholen. Zijn ambitieuze dochter Alsou is bezig met een popcarri in Londen. Smolenski, die TVR kocht, is zijn wortels in de toendra's al lang ontgroeid. Ook hij heeft een opleiding gehad op een Britse privhool.

De Russische invasie van superkapitalisten heeft in Groot-Brittanniijna bizarre vormen aangenomen. Maria Sjarapova werd na haar overwinning op Wimbledon als British darling in de armen gesloten. Ze heeft Londen als basis gekozen, dichtbij de grote advertentie-agenten, modehuizen en modellenbureaus die haar geschatte marktwaarde van 150 miljoen euro te gelde moeten maken.

De Russen komen niet alleen naar Londen vanwege Harrods, het theater en de privholen, ze beschouwen het ook als een handige uitwijkplaats voor als het in eigen land te heet onder hun voeten wordt.

Veel Russische entrepreneurs hebben het bij het vergaren van hun onmetelijke rijkdom niet even nauw genomen met de regels en met name de belastingwetten. Nu in Moskou zelf herhaaldelijk oligarchen voor het gerecht worden gesleept Chodorkovski en Lebedev of bedrijven worden verrast met corruptie-onderzoeken (zoals Joekos) bereiden andere miljonairs zich voor op alle eventualiteiten.

Abramovitsj kan in Moskou in een keer van zijn voetstuk vallen. Hij is al enkele keren in opspraak gekomen. Berezovski leeft in onmin met president Poetin en zou bij terugkeer in Moskou onmiddellijk worden gearresteerd. Nikolai Smolenski die een villa in Noord-Londen heeft vlakbij de begraafplaats van Karl Marx, dankt de miljoenen waarmee hij de sportwagenfabrikant kon kopen aan zijn vader Alexander die in 1989 de Stolichy Bank Group oprichtte.

In 1998 ging de bank over de kop en verloren honderdduizenden kleine spaarders hun geld. Maar Alexander Smolenski werd zelf nooit schuldig bevonden aan het bankroet. Hij haalde zijn schouders op over de spaarders die dom genoeg waren geweest hem het geld toe te vertrouwen. Uit de as van de oude bank herrees de First OVK Bank die inmiddels door zoon Nicolai is verkocht.

Britse vastgoedmakelaars adverteren met hun appartementen op beurzen in Moskou of plaatsen advertenties in de Russische dagbladen. 'We staan nu elk jaar op de vastgoedbeurs in Moskou. De Russen geven de voorkeur aan appartementen die kunnen worden afgesloten en makkelijk beveiligd, want het grootste deel van het jaar zullen ze er niet zijn', zegt makelaar Shirley Humphrey die panden aanbiedt in Knightsbridge. 'De meeste Russen eisen vertrouwelijkheid. Ze willen niet graag dat andere weten dat ze in Londen een huis hebben.'

De Britse autoriteiten zijn echter op hun hoede. Ze willen de reputatie van Londen als financieel centrum niet in de waagschaal stellen en verdachten van effectenzwendel of witwasoperaties binnenhalen.

De Russen die de Tower bezoeken en daar in het Russisch de geschiedenis horen, weten dat de Britten niet altijd even zachtzinnig met hun immigranten zijn omgegaan. Helaas zijn de meeste miljardairs juist niet bij de toeristische attracties te vinden.

Meer over