Rode schoenen

Trend in Hollywood: oud materiaal recyclen. Maar hoe omzeil je het copyright op de bekendste beelden?

Het is misschien wel het bekendste paar schoenen uit de filmgeschiedenis: de rode schoentjes van Dorothy uit The Wizard of Oz (1939). Onvergetelijk, omdat het meer is dan een plotelement. Ach, dat hakje, die glitter, dat rood: het is een meisjesdroom in sprankelend technicolor.


Wie Oz zegt, zegt rode schoenen. Maar wie de komende jaren een film ziet die zich afspeelt in de wereld van Oz zal - als de filmmakers verstandig zijn tenminste - geen rood schoeisel tegenkomen. Dus ook niet in Disney's Oz The Great And Powerful die volgende week in de Nederlandse bioscopen verschijnt. Vorig jaar besloot een rechtbank dat de boeken van L. Frank Baum weliswaar rechtenvrij zijn, maar de iconische beelden uit de bekendste film naar die boeken niet.


Nu waren Dorothy's schoenen in het oorspronkelijke boek zilver, dus dat is duidelijk: filmmakers zullen de schoenenmode in Oz sowieso moeten aanpassen. Maar daarna wordt het hoe langer hoe onduidelijker. Hoe zit het met de personages? Volgens de rechtbank zijn Dorothy, de blikken man, de vogelverschrikker en de bange leeuw 'zo kenmerkend' dat ze ook onder Warners copyright vallen. Moet je voor Toto dan een ander ras nemen? En mag de zin 'Toto, I've a feeling we are not in Kansas anymore'?


Nu is Oz The Great And Powerful een prequel, een film die zich afspeelt voordat Dorothy in Oz belandde, dus dat lost al veel problemen op. Maar toch lieten de makers een roedel aan advocaten meekijken om de schimmige grens tussen het rechtenvrije bronmateriaal en de film te vinden. Welke groene tint van de heks is acceptabel? Lijkt het haar van die ene Munchkin niet te veel op dat uit die andere film? En de weg mag geel zijn - staat in het boek - maar de spiraalvorm waarmee het in de film Munchkinland inloopt, kun je maar beter vermijden. Dit alles volgens Amerika's aloude adagium better safe than sorry.


(Dat is trouwens ook de reden dat er in zo veel films op verjaardagen For He Is A Jolly Good Fellow wordt gezongen. Op Happy Birthday rust ook copyright, iets dat de rechthebbende zo'n 2 miljoen dollar per jaar oplevert.)


Hoe het ook zij: dit kon wel eens interessante bijeffecten hebben. De nieuwste trend in Hollywood is bekende verhalen en personages in een andere vorm presenteren. Het geldt als veilig veel verdienen: het publiek weet wat het kan verwachten of wil graag zien hoe alle oude elementen op zijn kop worden gezet.


De idiote paradox is dan deze: de herkenbaarheid voor het publiek is de reden om oud materiaal te recyclen, terwijl de herkenbaarste beelden uit eerdere films juist krampachtig moeten worden omzeild als je de rechten niet bezit.


Juridische consequenties zijn dus niet het grootste probleem: wie geen legendarische elementen mag gebruiken, kan niet meer aanhaken bij iets iconisch, maar moet er tegenop boksen met minstens zo onvergetelijke beelden. En dit weet ieder meisje: geen enkel schoentje kan die rode, glitterende gevallen doen vergeten.


Meer over