Rode dominee Harrewijn berustte niet in onrecht

Hij ging de politiek in om tegenwicht te bieden aan extreem-rechts. Hij was de enige dominee in de Kamer en zette zich in voor de onderkant van de samenleving....

Theo Koelé

AAN DE vooravond van de verkiezingen verliest de Tweede Kamer een man die voor de actieve politiek koos omdat extreemrechts oprukte: het Vlaams Blok, Janmaat. Op 47-jarige leeftijd overleed Ab Harrewijn (GroenLinks) maandagochtend in een Utrechts ziekenhuis, nadat hij was getroffen door een herseninfarct.

Ook met Fortuyn had Harrewijn weinig op. 'Het beeld van moslims wordt helaas door een groot deel ingegeven door lieden als Pim Fortuyn, die de islam tot staatsvijand nummer één hebben uitgeroepen. Hij drijft de Nederlandse islam eerder op een grote, bange hoop dan dat hij de verlichte geesten prikkelt een nieuwe richting in te slaan', zei hij onlangs bij de publicatie van een boek waarvoor hij prominente christenen en moslims interviewde.

Harrewijn was de enige dominee in de Kamer, zoals zijn partij het CDA fijntjes voorhield in het debat over het homohuwelijk. GroenLinks was vóór, het CDA tégen. Harrewijn wilde op den duur weer terugkeren naar het predikantschap. Een heel leven in de politiek kon hij zich niet voorstellen.

Hij wilde echter graag nog één termijn 'gaan', en was dan ook teleurgesteld dat hij slechts een elfde plaats op de kandidatenlijst kreeg toegewezen. Toen dat gebeurde, dit voorjaar, schommelde de partij in de opiniepeilingen rond de tien, elf zetels.

Harrewijn werd Kamerlid in 1998. De 'rode dominee', zoals zijn bijnaam luidde, deed al eerder een gooi naar een zetel. In 1993 was hij naar voren geschoven door De Linkerwang, een groep linkse christenen binnen GroenLinks.

Hij moest het afleggen tegen Mohammed Rabbae, die dit jaar op weinig elegante wijze door de partij opzij werd gezet.

Als defensiewoordvoerder van GroenLinks speelde Harrewijn een belangrijke rol bij de 'erkenning' van de NAVO door de partij. Opmerkelijk, omdat hem als CPN-lid in de jaren zeventig ingeprent was dat de NAVO gelijk stond aan imperialisme en oorlogshitserij.

Tijdens de Kosovo-crisis ging Harrewijn definitief 'om', met pijn in het hart. 'Ik heb vroeger gedemonstreerd tegen Amerikaanse bommen op Vietnam, en nu gooide ik zelf bommen. Hadden ze weer een trein met onschuldige mensen geraakt. Ook mijn bom. Ik kon wel vloeken', zei hij in NRC Handelsblad.

Naast defensie vormden sociale zaken en werkgelegenheid zijn specialisme in de Kamer. Niet verwonderlijk, want hij was jarenlang bedrijfspastor.

Zo begeleidde hij in de jaren tachtig werknemers van Amsterdamse scheepsbouwbedrijven die failliet gingen. 'Het is belangrijk om mensen ook na hun ontslag bij elkaar te houden. Op die manier voorkom je dat ze verbitterd raken.'

Jaren later zei hij dat het geen kwaad kan de kloof tussen beroepspolitici en de gewone burger te overbruggen. Profetische woorden uit de mond van een man voor wie de bijbel evenzeer zeggingskracht had als Das Kapital.

Albert Bastiaan Harrewijn groeide op in een nogal streng protestants milieu in Giessen-Nieuwkerk.

Hij vond in de Bijbel inspiratie om zich in te zetten voor wat hij 'de onderkant van de samenleving' noemde. 'Berusting in onrecht is niet des geloofs. Het is volstrekt bijbels om een goed leven hier en nu te prediken', zei hij in De Volkskrant.

Het sombere mensbeeld dat hem als christelijke jongeling werd bijgebracht, beklijfde niet. Tegenover Trouw: 'Het idee dat er alleen maar calculerende burgers rondlopen en dat het aan de politie is te danken dat het nog een beetje in het gareel loopt, dat is toch waanzin. Dat het nog een beetje in het gareel blijft, is te danken aan het feit dat er zoveel aardige mensen in Nederland zijn.' Harrewijn, gehuwd, vader van een dochter, behoorde tot die mensen.

Meer over