Robin Hood duikt vaker op in gezondheidszorg

Tweedeling in de zorg is een van de laatste taboes. Iedere burger moet gelijke toegang tot zorg hebben. Maar kan tweedeling wel voorkomen worden als de kosten in de zorg zo sterk stijgen?...

Van onze verslaggeverNoël van Bemmel

De prins der dieven, beter bekend als Robin Hood, duikt steeds vaker op in de Nederlandse gezondheidszorg. De sympathieke struikrover wordt naar voren geschoven zodra winstbejag en zieken in één adem worden genoemd. Een ziekenhuis mag best geld verdienen aan patiënten, luidt een populaire redenering, mits de winst weer ten goede komt aan de kwaliteit van de zorg.

Nu het Universitair Medisch Centrum in Utrecht een aandeel van 25 procent neemt in een privé-kliniek - zoals zaterdag bekend werd - is de discussie over een dreigende tweedeling in de zorg weer actueel. 'Met het binnenhalen van de commercie in de reguliere zorg wordt het Paard van Troje binnengehaald', waarschuwt de Socialistische Partij onmiddellijk per fax. 'Het is kortzichtig en heeft op de langere termijn onacceptabele gevolgen, zoals tweedeling en risico's voor de kwaliteit.'

Het is een van de laatste taboes: tweedeling in de zorg. Nederlanders die bovenmodaal verdienen wonen mooier, rijden comfortabeler en eten lekkerder, maar zij mogen niet het beste medicijn tegen reuma kopen. Iedere burger krijgt gelijke toegang tot noodzakelijke medische zorg. Die solidariteitsgedachte staat onder druk door politieke, demografische en technische ontwikkelingen.

Het vorige kabinet stuurde sterk aan op meer ondernemerschap in de zorg. Het onderschreef in maart nog een advies van de Raad voor de Volksgezondheid & Zorg waarin krachtig gepleit wordt voor meer ruimte voor commercie. Dat verkleint de wachtlijsten en stimuleert artsen en managers efficiënter te werken. Tweedeling komt als vanzelf in zicht als de kosten van de gezondheidszorg zó sterk stijgen - door vergrijzing, nieuwe medische technieken en medicijnen - dat een forse premieverhoging of uitgekleed standaardpakket onafwendbaar wordt.

Dan is het nuttig te bedenken wat commercie de gezondheidszorg tot nu toe gebracht heeft. Van de circa honderd privé-klinieken in Nederland verrichten er veertig reguliere behandelingen die door het ziekenfonds en verzekeraar worden vergoed. Nog eens veertig bedrijven bieden commerciële geestelijke gezondheidszorg.

Bij kraamzorg is inmiddels 30 procent van de markt in particuliere handen, bij de thuiszorg 15 procent. Dat laatste percentage stijgt echter snel. Tot slot wonen duizenden ouderen in een private woonvoorziening. Daarvan zijn er tot nu toe honderd gebouwd, waar ouderen tussen de drie- en vierduizend euro per maand voor betalen.

De risico's van privé-klinieken zijn dat onrendabele behandelingen en patiënten worden geweigerd, te veel geld wordt gevraagd en de kwaliteit te wensen overlaat. Een deel van de privé-klinieken die reguliere zorg bieden hebben inderdaad te hoge rekeningen verstuurd, ontdekte de Economische Controle Dienst. De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft al moeten ingrijpen bij de kraamzorg en het faillissement van thuiszorgorganisatie TNT deed stof opwaaien.

Toch wegen deze gevaren, verzekeren voorstanders, niet op tegen de mogelijke voordelen van commercie. Mits de overheid haar taak als toezichthouder serieus neemt. Dat kan als de Inspectie flink wordt uitgebreid en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) de rol van marktmeester in de zorg op zich neemt. Resteert: een politieke discussie over solidariteit.

Nu al smeden ziekenhuizen plannen om hun operatiekamers na vijven open te houden voor patiënten die extra betalen. Dezelfde specialisten en OK-assistenten zijn best bereid over te werken voor een toeslag. Nu is dat niet toegestaan. Terwijl de rest van patiënten op de wachtlijst hiervan geen nadeel ondervindt. Integendeel: de wachtlijst wordt korter.

Hoe gevoelig deze discussie ligt, bleek al eerder bij de oprichting van zogeheten bedrijvenpoli's. Hier werden zieke werknemers sneller geholpen uit naam van een maatschappelijk belang: terugdringen van het ziekteverzuim. De werkgever betaalde en de reguliere wachtlijsten werden ontlast. Toch trokken de tegenstanders aan het langste eind. Zij stelden dat Nederlanders solidair moeten zijn en wachtlijsten alleen op medische gronden kunnen worden omzeild. Of de ziekenhuisdirecteur zich nu als Robin Hood profileert of niet.

Meer over