Nieuws

RIVM: kijk bij toelating landbouwgif naar verband met parkinson en alzheimer

Het RIVM adviseert om bij de toelating van bestrijdingsmiddelen op de Europese markt te onderzoeken of ze in verband worden gebracht met ziekten als parkinson en alzheimer. Steeds meer onderzoeken wijzen op een link tussen landbouwgif en neurodegeneratieve ziekten.

Pieter Hotse Smit
Links een met glyfosaat bespoten weiland in Wamel (Gelderland). Rechts een boer op een groen grasland. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Links een met glyfosaat bespoten weiland in Wamel (Gelderland). Rechts een boer op een groen grasland.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Terwijl parkinson onder boeren in Frankrijk al jaren een beroepsziekte is vanwege de vaak langdurige blootstelling aan bestrijdingsmiddelen, wordt bij toelating van spuitmiddelen op de Europese markt nog altijd niet gekeken naar de effecten ervan op het ontstaan van de ziekte.

Dit moet veranderen, adviseert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) donderdag. Want hoewel een keihard causaal verband nog niet is aangetoond, groeit de stapel met internationale onderzoeken die gewasbeschermingsmiddelen aanwijst als risicofactor voor het ontwikkelen van onder meer parkinson en andere zogenoemde neurodegeneratieve ziekten (alzheimer/dementie en ALS).

Bas Bloem, als hoogleraar neurologie van het Radboudumc niet betrokken bij het RIVM-rapport, reageert zeer verheugd op het advies. Onlangs kwam Bloems boek De parkinsonpandemie uit. Meer dan door ouderdom en leefstijl is volgens hem de ‘explosieve groei van parkinson’ het gevolg van ‘alle rotzooi’ waaraan we ons blootstellen.

Neem de industriële revolutie. Toen die in 1817 lekker op stoom was in Groot-Brittannië, werd daar bij James Parkinson voor het eerst de ziekte vastgesteld. Daarna ging het hard, met de luchtvervuiling én het aantal parkinsondiagnosen. Bloem ziet een verband: ‘Inmiddels is het de snelstgroeiende hersenziekte ter wereld, en dan vooral in het sterk industrialiserende China.’

Landbouwgif en parkinson

Maar meer nog dan luchtvervuiling baart landbouwgif Bloem zorgen. Het bewijs dat boeren en omwonenden meer risico lopen op parkinson is volgens hem overweldigend. ‘Ondertussen krijgen ook jij en ik het binnen via ons eten.’

De gevonden hoeveelheden zijn altijd onder de norm, is de reactie van de industrie voor bestrijdingsmiddelen en de landbouwsector. ‘Dit komt omdat de normen niet kloppen’, zegt Bloem.

Het Nederlandse College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden is ook tot dit inzicht gekomen en heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, die gaat over toelating in Europa, hierop gewezen. Die erkent ook de gebreken bij het testen en belooft met de landen in gesprek te gaan. Het RIVM-advies is bedoeld om input te geven aan die discussie.

Het instituut wijst erop dat met de dierproeven die nu al gangbaar zijn, is te achterhalen of verschillende bestrijdingsmiddelen ook bijdragen aan het langzaam afsterven van zenuwcellen – wat bij parkinson de bewegingsstoornissen en later gedrags- en cognitieve problemen veroorzaakt. Bijvoorbeeld, zegt ook Bloem, door bij de aan middelen blootgestelde muizen standaard te kijken naar effecten op de hersengebieden die belangrijk zijn voor parkinson. Nu gebeurt dit niet.

Cocktail aan bestrijdingsmiddelen

Bij toelating wordt nu ook niet gekeken naar de effecten van een cocktail aan bestrijdingsmiddelen. We weten dus niet of goedgekeurde middelen A en B samen mogelijk wél gezondheidsschade opleveren. De Wageningse hoogleraar Violette Geissen leidt momenteel een groot Europees onderzoek dat beter inzicht moet geven in de effecten van landbouwgifcocktails.

Boeren zitten niet altijd te wachten op de alarmerende onderzoeken naar de voor hen werk belangrijke middelen, weet Bloem. ‘Ik snap dat ze al genoeg aan hun hoofd hebben’, zegt hij. ‘Ik beschuldig ook niemand; boeren zijn zelf het grootste slachtoffer. Ik gun ze vooral dat ze hun mooie beroep op een veilige manier kunnen uitvoeren.’

Het ministerie van LNV schrijft in een reactie dat het met de Europese Commissie gesproken heeft over het RIVM-rapport. ‘De inzet van LNV is om als EU gezamenlijk in OESO-verband te pleiten voor aanpassing van de testrichtlijnen. Deze aanpassingen zullen tijd kosten. Daarom heeft de minister het RIVM gevraagd of zij advies heeft hoe dit proces versneld kan worden, en wat voor stappen LNV daarnaast al op zo’n kort mogelijke termijn moet zetten.’

Meer over