NIEUWSUitgestelde zorg

RIVM: Door uitstel behandelingen tijdens eerste golf zullen zeker 50 duizend gezonde levensjaren verloren gaan

De intensieve zorg voor coronapatiënten heeft grote gevolgen voor de gezondheid van veel andere patiënten: door uitstel van behandelingen tijdens de eerste golf zullen minimaal 50 duizend gezonde levensjaren verloren gaan. Dat blijkt uit berekeningen van het RIVM over de impact van de pandemie op een deel van de reguliere gezondheidszorg.

Door uitstel van behandelingen tijdens de eerste golf zullen minimaal 50 duizend gezonde levensjaren verloren gaan, aldus het RIVM. Beeld ANP
Door uitstel van behandelingen tijdens de eerste golf zullen minimaal 50 duizend gezonde levensjaren verloren gaan, aldus het RIVM.Beeld ANP

De cijfers vormen nog maar een eerste schatting van de indirecte gevolgen van de coronacrisis: de RIVM-onderzoekers hebben zich gericht op de twaalf grootste specialismen in de ziekenhuizen, en onderzochten bij elkaar 48 veel voorkomende behandelingen, zoals staar-, knie- en heupoperaties.

Die vormen bij elkaar 28 procent van de medisch-specialistische zorg. Het werkelijke gezondheidsverlies zal veel groter blijken als ook het effect op de rest van de zorg wordt meegewogen en de gevolgen van de tweede coronagolf. Huisartsen schreven sinds het begin van de pandemie al ruim een miljoen minder doorverwijzingen uit.

De gevolgen van het uitstel van kankerbehandelingen zijn bijvoorbeeld nog niet geanalyseerd. Alleen voor melanoom, een agressieve vorm van huidkanker, heeft het RIVM nu het gezondheidsverlies in kaart gebracht. Tijdens de eerste coronagolf zijn duizend diagnoses van dat kankertype gemist, omdat patiënten niet naar de huisarts gingen of minder snel werden doorverwezen. Veel van hen hebben door dat uitstel een slechtere prognose.

De onderzoekers achterhaalden in de medische literatuur hoeveel millimeter een tumor groeit bij drie en bij zes maanden uitstel van een diagnose en konden zo uitrekenen hoeveel extra sterfgevallen zich daardoor op termijn zullen voordoen: bij drie maanden uitstel zijn na vijf jaar naar schatting 143 extra patiënten overleden, bij zes maanden loopt dat aantal op naar 279.

‘Verloren gezonde levensjaren’

Het RIVM baseert zich op cijfers van onder meer de Nederlandse Zorgautoriteit en DHD, de stichting die de data van alle Nederlandse ziekenhuizen verzamelt. Ook beroepsorganisaties en patiëntenverenigingen leverden gegevens aan. Per behandeling werd uit de wetenschappelijke literatuur informatie gehaald over de gemiddelde gezondheidswinst voor een patiënt. Doordat operaties niet doorgingen en behandelingen werden uitgesteld werd die gezondheidswinst niet bereikt, en dat is uitgedrukt in ‘verloren gezonde levensjaren’.

Een gezond levensjaar kan verloren gaan door vroegtijdige sterfte en door een mindere kwaliteit van leven. Omdat in het RIVM-rapport de nadruk ligt op oogheelkunde (staar) en orthopedie (nieuwe heupen en knieën) bestaan de verloren levensjaren vooralsnog vooral uit minder kwaliteit van leven: uitstel van die ingrepen levert vooral pijn en een hoop ongemak op maar vormt geen acute bedreiging.

Die balans kan veranderen als het onderzoek wordt uitgebreid naar de overige 70 procent van de ziekenhuiszorg. Nu al is duidelijk dat het tijdelijk stilleggen van de bevolkingsonderzoeken naar kanker jaarlijks tussen de 28 en 128 sterfgevallen extra zal betekenen.

Wat er was gebeurd als de reguliere zorg niet was afgeschaald, valt lastig te achterhalen, schrijven de onderzoekers: als de zorg overbelast was geraakt door de toestroom van coronapatiënten, hadden andere patiënten de ziekenhuizen mogelijk ook gemeden. ‘Het is niet in te schatten of in alternatieve scenario’s de gezondheidsverliezen kleiner of groter waren geweest.’

Voor een groot deel van de zorg buiten het ziekenhuis zijn de gevolgen van de pandemie niet te vangen in keiharde data over gezondheidsverlies, toch doen de RIVM-onderzoekers een poging om die op een rij te zetten. Zo daalde het aantal doorverwijzingen voor GGZ-hulp fors, hadden verstandelijk gehandicapten vaker last van agressie en ontregeld gedrag en kwamen meer meldingen binnen van kindermishandeling.

De zorg voor coronapatiënten heeft een keerzijde, zo blijkt uit het verhaal van longkankerpatiënt Barbara Knegt. Ze moest tijdens de eerste coronagolf een half jaar wachten op haar diagnose.

Meer over