Analyse

Risico op ziekenhuisopname kleiner bij omikronvariant, volgens Britse én Zuid-Afrikaanse studie, maar ‘juich niet te snel’

Dat de omikronvariant mogelijk minder ziek maakt dan de deltavariant, daarop is de hoop van velen gevestigd die vrezen voor de gevolgen van de volgende coronagolf. Wat weten we al?

Tonie Mudde en Xander van Uffelen
Badgasten in Durban half december. Besmettingen met de omikronvariant lijken in Zuid-Afrika vooralsnog milder te verlopen dan die met eerdere covid-19coronavarianten. Mogelijk speelt de leeftijdsopbouw van de relatief jonge bevolking een rol. Beeld AFP
Badgasten in Durban half december. Besmettingen met de omikronvariant lijken in Zuid-Afrika vooralsnog milder te verlopen dan die met eerdere covid-19coronavarianten. Mogelijk speelt de leeftijdsopbouw van de relatief jonge bevolking een rol.Beeld AFP

Omikron is besmettelijker dan al zijn covidvoorgangers, maar wél milder. Dat geluid klinkt luider nu een grote Zuid-Afrikaanse studie én een Britse studie concluderen dat het risico op ziekenhuisopname na een besmetting met omikron beduidend kleiner is dan bij een besmetting met de deltavariant. De verleiding is groot om dan de vlag uit te hangen. Is het maatschappij-ontwrichtende coronavirus dan eindelijk aan het muteren tot een onschuldiger verkoudheid?

Maar leg de studies voor aan epidemiologen en de vlag kan meteen weer opgerold terug de kast in. Frits Rosendaal (LUMC): ‘Dit soort eerste studieresultaten over het ziekmakend effect van een nieuwe variant zijn extreem lastig op waarde te schatten.’ Vrijdag komt het Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet adviseert, bijeen om de nieuwste studies over het omikrongevaar te wegen, maar ook daarin zullen nog veel vragen en onzekerheden opdoemen. Drie redenen waarom wetenschappers nu zo worstelen met de ‘virulentie van omikron’, oftewel het ziekmakend vermogen van de nieuwe covidvariant.

1. Landen zijn soms slecht vergelijkbaar

Epidemiologen kijken met grote interesse naar Zuid-Afrika, een van de eerste landen waar wetenschappers goed documenteren hoe de nieuwe variant toeslaat. Omikron vaagde de deltavariant er razendsnel weg, met een aandeel dat steeg van 3 procent begin oktober naar 98 procent begin december. Omikron is ongeveer twee tot drie keer zo besmettelijk als zijn voorganger, schatten onderzoekers nu. Maar maakt omikron net zo ziek? Valt mee, suggereert een nieuwe studie van onder meer de National Health Laboratory Service in Johannesburg.

In de periode 1 oktober tot 30 november volgden wetenschappers van ruim 11 duizend patiënten het verloop van hun covid-infectie. Daaruit blijkt dat een infectie met omikron 80 procent minder vaak gepaard gaat met een ziekenhuisopname dan een besmetting met de deltavariant. Dit hoge percentage heeft deels te maken met het karakter van omikron. Doordat het virus eerdere besmetting en vaccinatie grotendeels weet te ontwijken, raken veel meer mensen besmet. Maar deze besmette personen zijn nog wel beter beschermd tegen ziekenhuisopnamen, vandaar dat er verhoudingsgewijs minder personen worden opgenomen.

Daarnaast zijn er grote verschillen tussen Zuid-Afrika en Nederland, waarschuwt Alma Tostmann, epidemioloog bij het Radboud UMC, die meteen verwijst naar de tabellen met leeftijdsopbouw in de nieuwe studie. Omdat Zuid-Afrika een zeer jonge bevolking heeft, is het niet zo vreemd dat de studie ‘slechts’ 808 mensen omvat van boven de 65. ‘Maar voor een vergrijsd land als Nederland wil je juist voor deze risicogroep weten wat omikron doet. En in de studie staat helaas niet voor elke leeftijdsgroep uitgesplitst hoeveel kleiner of groter het risico op ziekenhuisopname is bij een omikron-infectie. Hebben 65-plussers óók een 80 procent kleinere kans op ziekenhuisopname bij omikron, of is het bij hen veel minder? En hoe zit dat bij gevaccineerden en ongevaccineerden – in alle leeftijdsgroepen? Dat zijn belangrijke, maar nog onbeantwoorde vragen.’

null Beeld

2. Risicogroepen worden relatief laat getroffen

De omikronvariant mag dan snel oprukken, zeker in Europa is hij er nog maar relatief kort. Monsters van het RIVM dateren de eerste gevallen in Nederland op half november, al was de variant mogelijk al eerder ongedetecteerd in het land. Bij de meeste coronagolven raken eerst de jongeren besmet, daarna pas de oudere generaties. In Denemarken, dat nauwgezet de opmars van omikron volgt, zien onderzoekers de meeste besmettingen met omikron bij twintigers en dertigers. Na besmetting duurt het zo’n vijf dagen voor de klachten beginnen. Vervolgens kan het een week duren eer iemand zo ziek is dat ziekenhuisopname nodig is. Hoogleraar epidemiologie Rosendaal: ‘Tel dat bij elkaar en je weet: pas over een paar weken krijgen we scherp zicht op hoe omikron toeslaat bij de ouderen en andere risicogroepen.’ In Groot-Brittannië verscheen woensdag een studie van Imperial College die ook suggereert dat omicron milder is: 20-25 procent minder risico op ziekenhuisopname dan bij een besmetting met delta, en zelfs 40-45 procent minder risico op een ziekenhuisopname die langer dan een dag duurt. Dat klinkt al positiever dan een week eerder, toen hetzelfde team nog schatte dat omikron even virulent is als zijn voorganger. Rosendaal: ‘Niet te snel juichen. Dit zijn allemaal prille, lastig te interpreteren gegevens.’

null Beeld

3. ‘Milder’ is niet zaligmakend

Stel, stél, een omikroninfectie verloopt een stuk milder dan een besmetting met de deltavariant. Dan nog betekent dit geenszins dat de covid-afdelingen in ziekenhuizen leegstromen. Tostmann (Radboud UMC): ‘Omikron moet extreem veel milder uitpakken wil hij de zorg ontlasten. Stel, de variant leidt twee keer zo weinig tot ziekenhuisopname, maar gaat drie keer zo snel rond: dan stijgen de opnamen in het ziekenhuis bij gelijke lockdownachtige maatregelen nog steeds.’ Ook de wetenschappers van Imperial College benadrukken dit risico in hun nieuwste studie.

Rosendaal (LUMC) wijst bovendien op de onzekerheid over de kracht van vaccins tegen omikron en het gevaar van covidmedicijnen die minder uitpakken bij deze variant. ‘Dat zie je nu al gebeuren bij injecties met monoklonale antilichamen, die omikron slechter bestrijden dan eerdere varianten. Natuurlijk, er komen ook weer nieuwe covidmedicijnen aan, zoals pillen met virusremmers, maar die gaan ons deze winter zeker nog niet redden. En van die pillen weten we ook nog niet goed hoe ze zich houden bij een confrontatie met omikron.’

Meer over