ANALYSE

Rijksrecherche onderzoekt lek 'commissie stiekem'

Iemand lekte in 2014 uit de 'commissie stiekem'. Een onderzoek door de Rijksrecherche rijt oude wonden open.

Februari 2014: Diederik Samsom (links) loopt weg na een discussie met Sybrand Buma over het lekken uit de commissie-Stiekem Beeld anp
Februari 2014: Diederik Samsom (links) loopt weg na een discussie met Sybrand Buma over het lekken uit de commissie-StiekemBeeld anp

Bronnen op het Binnenhof bevestigen dat de Rijksrecherche in 2014 een onderzoek is begonnen naar een lek uit de commissie stiekem. Wat de status is van het onderzoek en of de recherche een verdachte in het vizier heeft, blijft schimmig. Het Openbaar Ministerie komt volgens een woordvoerder 'wellicht' vandaag met een verklaring.

Rijkelijk laat, want het gaat om een zaak die anderhalf jaar geleden het Binnenhof in vuur en vlam zette. Berichtgeving in De Telegraaf over het rijksrechercheonderzoek rakelde de 'onverkwikkelijke affaire' dinsdag weer op.

Waar gaat het over? Onder leiding van D66-voorman Alexander Pechtold diende de bijna voltallige oppositie (alleen SGP en ChristenUnie deden niet mee) in februari 2014 een motie van wantrouwen in tegen minister Ronald Plasterk, de verantwoordelijke bewindspersoon voor de inlichtingendienst AIVD.

De PvdA'er had bij Nieuwsuur verklaard dat de Amerikaanse inlichtingendienst NSA 1,8 miljoen Nederlandse 'belgegevens' had vergaard. Toen hij er later achter kwam dat Nederland zelf verantwoordelijk was voor die praktijk, hield Plasterk dat volgens zijn critici maanden onder de pet.

Inlichtingenwerk

Samsom ontplofte toen hij tijdens het beruchte Kamerdebat de motie van wantrouwen onder ogen kreeg. De PvdA-leider suggereerde dat de Kamer wel degelijk was geïnformeerd. En wel in de commissie stiekem, waarin de fractievoorzitters door de verantwoordelijke ministers en ambtenaren worden bijgepraat over het inlichtingenwerk.

Samsom kreeg steun van premier Mark Rutte, die de irritatie van Samsom 'zeer goed' zei te begrijpen. Ook volgens de liberalen was de Kamer wel degelijk goed geïnformeerd door Plasterk.

Een verhaal in NRC Handelsblad een paar dagen later bevestigde de lezing van de coalitie. Kop: 'commissie stiekem' sprak wél over belgegevens'. De meeste vingers in het Haagse fluistercircuit wezen toen naar Samsom als een van de vermoedelijke bronnen van dat stuk. Niemand had daar bewijs voor, maar circumstantial evidence volstond in de Binnenhofkrimi: de PvdA-leider had er het meeste belang bij om zijn 'straatje schoon te vegen'.

Dat er gelekt is, staat vast. Het stuk in NRC stond bol van details waarvan alleen direct betrokkenen op de hoogte konden zijn. Tijdens een geheime vergadering op 12 december - buiten de aanwezigen wist niemand toen dat de commissie op die dag bijeen was gekomen - zou het hoofd van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst MIVD de fout van Plasterk hebben gemeld.

Het bericht leidde tot furieuze reacties bij de oppositiepartijen, die de media weer influisterden dat de informatie hoogstens tussen 'neus en lippen' was gemeld. Ook het delen van die informatie was weer een schending van de vertrouwelijkheid. 'Twee dagen lang stond de deur van de commissie stiekem open', erkent een ingewijde nu.

Zwijgen

Het was een ongekende breuk met de lange cultuur van zwijgen. De commissie vergadert sinds jaar en dag op wisselende plekken. Alleen de fractievoorzitters krijgen een seintje als het zover is en de aantekeningen die de politieke kopstukken maken, verdwijnen naar verluidt in een kluis - pas bij de volgende vergadering komen ze weer naar buiten. Iedereen is ervan doordrongen dat de hoofden van AIVD en MIVD alleen vrijuit praten als ze zeker weten dat de informatie binnenskamers blijft.

Hoe diep de crisis binnen 'Stiekem' was, blijkt uit het jaarverslag dat de commissie dit jaar openbaar maakte. Hoewel de inlichtingendiensten druk waren met de aanslag op de MH17 en de gevolgen van de escalerende oorlog in Syrië, gingen vijf van de achttien vergaderingen over de naweeën van de affaire-Plasterk.

Oude wonden

Nu zijn de oude wonden weer opengereten. Dit keer luidt de vraag waarom iemand het nodig vond naar buiten te brengen dat de Rijksrecherche een onderzoek is begonnen. De aangifte zou zijn gedaan door commissievoorzitter Zijlstra, die zelf in alle toonaarden zwijgt.

Samsom was gisteren de enige fractievoorzitter die openlijk sprak over het uitgelekte onderzoek door de Rijksrecherche, waarschijnlijk omdat De Telegraaf meldde dat 'velen' hem verdenken. De PvdA-leider kwam met een harde ontkenning: 'Ik heb nooit met NRC over deze zaak gesproken en ik ben ook nooit gehoord.'

Wordt ooit duidelijk wie dan wel het lek van de commissie Stiekem is? De verwachtingen op het Binnenhof zijn niet hooggespannen. Het onderzoek van de Rijksrecherche zou al enige tijd stil liggen.

Meer over