Rijks koopt schilderij met dijkdoorbraak Amsterdam

Het Rijksmuseum heeft op de kunstbeurs TEFAF een groot schilderij gekocht waarop de dijkdoorbraak van de Sint Anthonisdijk in Amsterdam (tegenwoordig de Zeeburgerdijk) uit 1651 dramatisch dramatisch is afgebeeld.

Het werk van Jan Asselijn op kunstbeurs TEFAF. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het werk van Jan Asselijn op kunstbeurs TEFAF.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het werd in hetzelfde jaar geschilderd door Jan Asselijn, van wie het museum ook het beroemde schilderij met de bedreigde zwaan heeft. De kunstenaar was zelf aanwezig was bij de Sint-Pietersvloed, die de doorbraak veroorzaakte. 'Het is een actueel thema, op dramatische wijze verbeeld', zegt museumdirecteur Wim Pijbes: 'Het maakt in één klap de situatie duidelijk waarin wij Hollanders altijd hebben geleefd en nog steeds leven: onder de zeespiegel.'

Asselijn werkte als een fotojournalist nu zou doen; accuraat en tegelijk dramatiserend, zodat het nieuws in één beeld wordt gevangen. Het hoogteverschil tussen het water aan beide zijden van de dijk laat zien hoeveel kracht er op de dijk heeft gestaan voor die het begaf en met hoeveel geweld het water van de Zuiderzee zich nu door de opening dringt naar twee dorpen die toen nog buiten Amsterdam lagen (Houtewael en Jaaphannes), en naar de toen net ingepolderde Diemermeer. Links op de dijk aan de afgrond staan twee mannen met elkaar tegen de storm in te overleggen terwijl hun felrode en blauwe mantels wapperen in de wind, aan de andere kant van de kapotte dijk staat een man te zwaaien en roepen terwijl hij zijn hoed vasthoudt in de storm. De lucht is zwart, maar achter de dijk breekt in helder blauw een rustiger hemel al door.

Puur Hollands

Veel kunstenaars tekenden en schilderden actuele gebeurtenissen zoals deze. Joost van den Vondel verwees ook naar de Sint-Pietersvloed in een gedicht uit 1655. De voorstelling is puur Hollands en van alle tijden, zegt Pijbes, en doet daarmee ook denken aan recentere dijkdoorbraken zoals vorige eeuw in Zeeland. Maar Jan Asselijn, die lange tijd in Italië had gewoond, gaf ook een on-Hollandse, bijna 19de-eeuwse romantiek aan dit natuurgeweld: de mens staat er als nietig klein wezen bij en kijkt ernaar.

Het schilderij werd pas onlangs 'ontdekt' nadat het eeuwen in de collectie van een Franse familie had gezeten. Het werd gerestaureerd, onderzocht door kunsthistoricus Jeroen Giltaij, en nu op TEFAF in Maastricht aangeboden door handelaar Bob Haboldt. Het Rijksmuseum kocht het van voor 1,2 miljoen euro, een bedrag dat werd opgebracht door steun van sponsor ING, de Turing Foundation, het Scato Gockingafonds en een particuliere begunstiger.

De dijkdoorbraak van de Sint Anthonisdijk in Amsterdam verbeeld door Jan Asselijn. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
De dijkdoorbraak van de Sint Anthonisdijk in Amsterdam verbeeld door Jan Asselijn.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over