Rigoberta Menchú nu ook per e-mail bedreigd '

Rigoberta Menchú, de Guatemalteekse winnares van de Nobelprijs voor de Vrede in 1992, heeft onlangs in het Escorial-paleis in Madrid deelgenomen aan een mensenrechtencursus die was georganiseerd door onderzoeksrechter Baltasar Garzón, de man die de Chileense ex-dictator in Londen liet arresteren....

Het kan bijna geen toeval zijn, maar tien jaar geleden begonnen in datzelfde Escorial de vredesbesprekingen tussen het linkse verzet, de regering en de strijdkrachten van Guatemala om een einde te maken aan de burgeroorlog. De dialoog mondde in 1996 uit in een veelomvattend vredesakkoord. De oorlog is voorbij, maar van de vrede is tot nu toe nog weinig terechtgekomen.

In 1999 won de partij van ex-generaal Efraín Ríos Montt de verkiezingen. Ríos Montt was een van de wreedste dictators die Guatemala heeft gekend en kon dankzij de verkiezingen een prominente politieke rol blijven spelen.

Sinds de terugkeer van Ríos Montt heeft de Guatemalteekse bevolking weer te maken met doodsbedreigingen, agressie, moorden en mysterieuze verdwijningen.

Onlangs werd een vakbondsleider geliquideerd. Ook 'verdween' een vrouwelijke hoogleraar.

Rigoberta Menchú, het symbool van de indiaanse slachtoffers van Ríos Montts dictatuur, is bang. 'Het is erg schokkend dat de doodsbedreigingen en intimidaties weer terug zijn. Ze komen niet alleen van de traditionele doodseskaders maar tegenwoordig ook via e-mail, telefonisch en per fax. De bedreigingen zijn open en bloot. Je wordt weer met auto's achtervolgd.

'Ik dacht dat die dingen tot het verleden behoorden. Als ik in de spiegel kijk, zeg ik: het is niet iets uit het verleden, het is iets van vandaag. Ik geef me er rekenschap van dat we een veel diepgaander vredesverdrag hadden moeten sluiten.'

Het vredesproces in Guatemala stond bekend als een uitstekend theoretisch model voor de herintegratie van de guerrillastrijders in de civiele maatschappij. Maar het proces stagneert.

Rigoberta Menchú (41) verdeelt de schuld over alle betrokkenen. 'De oligarchie, de militairen en ook wij dragen schuld. Krachtens het vredesakkoord hebben we enkele sectoren ontmanteld en andere sectoren weggeschoven. Maar we hebben de macht van de meest recalcitrante militairen en politieagenten niet uitgeroeid. Leger en politie gebruiken die macht nu weer om hun plaats in de maatschappij terug te veroveren.'

Menchú betreurt het dat er geen drastischere maatregelen zijn vastgelegd in het vredesakkoord. 'We hadden verder kunnen gaan. We hadden een nieuwe doctrine voor het leger kunnen opstellen. Maar op dat terrein was er geen vooruitgang te boeken. De sectoren binnen het leger en de politie die werden weggemanoeuvreerd, bleven hun macht houden.

'We concentreerden ons op het opstellen van een tijdpad voor de vrede. Wat we hebben bereikt was niet slecht, maar we gingen niet tot het bot. Het is niet zo dat er risico bestaat dat we terugkeren naar het duistere verleden. Wel moeten we vanaf nu onze uiterste best doen om datgene te bereiken wat we tot nu toe nog niet hebben volbracht.'

De afgelopen weken is het aantal bedreigingen aan het adres van kritische journalisten, mensenrechtenactivisten, vakbondsleden en leden van non-gouvernementele organisaties in Guatemala toegenomen.

'Er is niet alleen sprake van een terugslag. Het is ook een nederlaag voor alle mensen van goede wil die geloofden in het vredesproces en de verzoening. Ik beschouw het als onze nederlaag, als een nederlaag voor de mensen van de Verenigde Naties, van de politici, van de bevriende landen, van de guerrillabeweging en van de burgermaatschappij. De terugslag is een succes voor de repressieve machten van de dictatuur.'

Rigoberta Menchú juicht de inspanningen van de Spaanse justitie toe de grootste schenders van de mensenrechten in Guatemala te vervolgen.

'Voor het eerst is er een politiek debat gaande over Guatemala. Voor het eerst wordt er gepraat over hoe erg het werkelijk was. Vroeger wilde men de werkelijkheid verhullen. Door het blootleggen van de genocide in Guatemala kan de omvang worden vastgelegd van wat toen is gebeurd. Niet alleen de Guatemalteken zitten onder de bloedspetters, ook het stilzwijgen van de anderen wordt ermee aan de kaak gesteld.'

Volgens Rigoberta Menchú is er ook nog een ander belang. 'Als de schuldigen worden gestraft, krijgen de slachtoffers waardigheid.'

Als de gewelddadige dood van haar eigen ouders ter sprake komt, krijgt Rigoberta Menchú vochtige ogen.

'Ik voel me een leerling op het gebied van het zoeken van de waarheid op begraafplaatsen en in forensische documenten. Maar ik zet mij ook volledig in voor de hoop dat de volkerenmoord op de Maya's niet wordt herhaald op de inheemse bevolking van Chiapas, Peru of Bolivia.'

Meer over