nieuwsmetorietkrater

Reuzenmeteoriet ‘Yarrabubba’ sloeg ’s werelds oudste krater in wat nu West-Australië is

De bosbranden in Australië zijn er niets bij. Zo’n 2,2 miljard jaar geleden sloeg een meteoriet van zo’n 7 kilometer groot een diepe, 70 kilometer brede krater in een gebied dat nu West-Australië heet.

Schets van de huidige situatie.Beeld Nature Communications, Curtis University

De structuur, met de Star Wars-achtige naam Yarrabubba, is de oudste nog herkenbare meteoorkrater op aarde, blijkt uit een nieuwe datering.

De krater is alleen herkenbaar voor specialisten: een platte vlakte in de Australische outback, zo’n 500 kilometer ten noorden van de miljoenenstad Perth, met in het midden een verdikking die kenmerkend is voor inslagkraters. 

Dat het een meteorietkrater is, was al langer bekend. Maar dat hij zo oud is, is nieuw en onverwacht, schrijven Australische onderzoekers in vakblad Nature Communications.

De leeftijd kan zelfs betekenen dat de krater het einde inluidde van een superijstijd, oppert het team, onder leiding van mineraloog Aaron Cavosie van de Curtin University in Perth. 

Destijds was de aarde nagenoeg geheel bedekt onder ijs, in een periode die geologen aanduiden als ‘Sneeuwbal Aarde’. ‘En onze computermodellen laten zien dat de Yarrabubba-meteoriet meer dan 200 miljard ton waterdamp kan hebben vrijgemaakt, een belangrijk broeikasgas’, aldus de onderzoekers in een toelichting.

Speculatief

De Nederlandse expert Jan Smit (VU Amsterdam) vindt die suggestie ‘buitengewoon speculatief’. ‘Dat hebben ze er met de haren bijgesleept om het verhaal wat mooier te maken’, zegt Smit, aan de telefoon vanuit een krater in India die hij momenteel onderzoekt. ‘Er zit een onzekerheid van miljoenen jaren in hun datering. Dit is de oudste krater ter wereld, en dat is interessant genoeg.’

De Australiërs dateerden de krater door te kijken naar microscopische korreltjes zirkoon en monaziet, mineralen die bij de inslag moeten zijn gesmolten en weer gestold. Bij de extreme hitte van de inslag zal het lood uit die gesteentes zijn weggedampt. Dat maakt de gesteentes een soort stopwatch: na stolling komt er heel geleidelijk weer nieuw lood bij, door verval van het radioactieve element uranium.

Een microscopisch stukje zirkoon van de inslag. De rand herkristalliseerde tijdens de inslag, het midden bleef onaangedaan.Beeld Curtis University

De inslag vond plaats lang voordat er vissen, dinosauriërs of zelfs maar planten waren. Destijds waren de meest ingewikkelde wezens op aarde waarschijnlijk plakken bacterieel slijm of simpele algenslierten. Wel was de dampkring aan het vollopen met zuurstof, een afvalproduct van sommige microbes.

De tot dusver oudste inslagkrater op aarde was de Vredefort-krater in Zuid-Afrika: 2 miljard jaar oud, en liefst 300 kilometer groot, genoeg om heel Nederland in te stoppen. Ter vergelijking: in de Yarrabubba-krater zou hooguit de provincie Utrecht passen.

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat zirkoon en monaziet gesteenten zijn in plaats van mineralen, en dat ze bij de inslag zijn ontstaan in plaats van geherkristalliseerd.

Meer over kraterkunde

Meteoriet met kracht van miljoenen atoombommen stortte ‘kort geleden’ op aarde

In het noordelijkste puntje van Groenland hebben Deense en Amerikaanse wetenschappers tot hun stomme verbazing een nog onbekende, recente, 31 kilometer brede meteoorkrater gevonden onder het ijs

Ontdekt: Pompeii van de dinosauriërs

In de Amerikaanse staat Noord-Dakota hebben wetenschappers een modderpoel ontdekt die ontstond op het moment dat de dinosauriërs uitstierven

Vulkanologen: ‘monster van Napels’ kan rond 2020 ontwaken

Een van de engste vulkanen van Europa lijkt af te stevenen op een eruptie. Ergens rond 2020 zou de reuzenvulkaan Campi Flegrei bij Napels zijn kookpunt bereiken en tot uitbarsting kunnen komen. 

Meer over