Residentie for sale

8 Palace Green gaat dicht. Moet dicht. De regering vindt de Londense residentie van de Nederlandse ambassadeur te duur. De Britten zullen achteroverslaan van verbazing....

tekst Peter de Waard fotografie Piek

Palace Green. Noorwegen en Rusland hebben hier hun residenties. Ook de Japanners zitten er, net als de Finnen en Koeweiti. De sultan van Brunei heeft er liefst vijf panden. Zelfs de Filipijnen, Slovenen en Libanezen kunnen het zich permitteren om in deze prestigieuze Londense straat een optrekje te hebben.

De Nederlanders echter niet. Of niet meer. De Nederlandse ambassadeur in Londen Willem Baron Bentinck van Schoonheten zal binnen twee jaar 8 Palace Green moeten verlaten. De regering vindt het te duur. De lease wordt na vijftig jaar niet meer verlengd. Hollandse zuinigheid?

De Britten zullen stomverbaasd zijn als ze dit horen, erkent Bentinck. 'Ze zijn niet alleen gewend aan hoge prijzen, ze houden van show, geld uitgeven en bella figura.'

8 Palace Green ligt recht tegenover Kensington Palace, waar wijlen prinses Diana woonde. 'Dit is een van de mooiste huizen op een van de meest in trek zijnde plekjes ter wereld. Zo gauw het op de markt komt, zullen ze in de rij staan: Griekse reders, Arabische oliesjeiks, Amerikaanse softwaremiljardairs', verwacht hij. Maar misschien wordt het wel het nieuwe onderkomen van een andere ambassadeur.

Want als diplomatiek onderkomen is het niet alleen representatief, het biedt ook talrijke praktische voordelen. Jonkheer J.L.R. Huydecoper van Nigtevecht was tussen 1982 en 1986 ambassadeur in Londen en woonde toen op deze plek. 'Het is makkelijk bereikbaar vanaf het politieke en zakelijke centrum van Londen. Dat is belangrijk. Je kunt wel ergens in Hampstead gaan zitten, maar als je dan een diner organiseert komt er echt geen hond. Dat vindt iedereen in het drukke Londense verkeer veel te ver weg. Verder is er security en - uniek in het hartje van Londen - parkeerruimte.'

8 Palace Green is een oud, Victoriaans koophuis. Schitterend gedecoreerd met ornamenten en panelen. Talrijke rijkskunstbezittingen maken het haast tot een museum. 'Er zijn hier een paar hele mooie schilderijen', vertelt Bentinck. 'Niet zoveel portretten, vooral landschappen en stillevens.'

Het pand is als residentie indrukwekkend groot: tweeduizend vierkante meter, opgedeeld in ruim dertig kamers. Een van de vier etages is bestemd als logeeradres voor het koningshuis. De Oranjes maken er graag gebruik van. Bentinck brengt ook andere logees op deze etage onder - tijdens de grote vakantie slapen zijn kinderen er bijvoorbeeld. Voor alle zekerheid blijven de koninklijke bedden echter altijd onbeslapen.

De ambassadeur wil niet te veel met de rijkdommen te koop lopen. Er mankeert volgens hem ook het een en ander aan zijn onderkomen. Niet aan het huis zelf, maar aan de inrichting. Een kwestie van smaak. 'Bijvoorbeeld de lampen: Venetiaanse kronen. Je kunt ze mooi vinden, maar je moet je ook afvragen of die wel in een Londens huis horen. Als je onze residentie in Londen vergelijkt met het onderkomen van de Spanjaarden, Italianen, Portugezen of Belgen, dan zitten wij in dat opzicht echt aan de onderkant.'

Maar de Hollandse gemeenschap was not amused toen bekend werd dat de ambassadeurswoning zou worden opgegeven. Ex-ambassadeur Huydecoper schampert: 'De Noren kunnen met een kwart van onze bevolking hier blijkbaar wél een pand aanhouden.'

'Op zijn zachtst gezegd zijn we een beetje droef gestemd', zegt voorzitter Joop Krenning van Neerlandia, de Nederlandse vereniging in Londen. 'Het pand heeft uitstraling en status. Met name bedrijven vinden dat belangrijk. En het is toch een beetje gek dat landen die wij financieel helpen aan een straat kunnen zitten waar wij ons niet langer een vestiging kunnen permitteren.'

Bentinck begrijpt de teleurstelling. 'Het was een vertrouwd adres geworden. Maar de Nederlanders hier zullen zich met de jaarlijkse koninginnedagviering ook wel in het nieuwe pand thuis gaan voelen.' De huidige ambassadeur kan begrip opbrengen voor het besluit van de regering, hoewel hij nog als een leeuw heeft gevochten om 8 Palace Green voor Nederland te behouden. Maar het was onhaalbaar.

Het prijskaartje was al meteen hoog. Heel hoog. En het werd ook steeds hoger. In 1994 werd nog gesproken over een leasecontract met een bedrag van 18,5 miljoen pond (tegen de toen geldende koers 50 miljoen gulden) voor zestig jaar.

Drie jaar later was dat bedrag al gestegen tot 21 miljoen pond (75 miljoen) voor een termijn van 65 jaar.

In het dossier krioelt het van de verschillende bedragen, loop tijden en ook termijnen waarop het bedrag zou moeten worden betaald. Het uiteindelijke voorstel was 20 miljoen pond voor 80 jaar. Vooraf te betalen, in een termijn van vijf jaar.

Buitenlandse Zaken had daarvoor geen geld op de begroting, zodat minister Zalm van Financiën aanvullende middelen beschikbaar zou moeten stellen. Jan Herman van Roijen, Bentincks voorganger als ambassadeur, kreeg uiteindelijk te horen dat hij daar niet op hoefde te rekenen. 'Ik heb er met Zalm over gesproken tijdens de Europese top in Cardiff in juni 1998. De minister zei neen.' De vier grote Nederlandse banken in Londen (ABNAmro, ing, Mees Pierson en Rabo) hebben daarna op verzoek van Van Roijen een financieringsplan opgesteld. Maar de regering wilde niet op de pof gaan leasen. 'Het betekende dat je ook nog eens rente moest gaan betalen. Dan zou het nog duurder worden', aldus Van Roijen.

Toen Bentinck arriveerde, was het besluit eigenlijk al genomen. Niettemin deed de nieuwe ambassadeur nog een poging de leaseprijs omlaag te krijgen. In mei 1999 viel definitief het doek voor de residentie. Hij - en ook de vorige am bas sadeurs in Londen - concluderen dat Nederland het zakelijk gezien niet zo slim heeft aangepakt. Er is te lang geaarzeld. Misschien is er gewacht tot de prijs zou dalen. Maar het pokerspel pakte verkeerd uit. Londen werd in de loop van de jaren negentig steeds elitairder en exclusiever. De prijzen van dure panden stegen juist nog meer.

Eén man zal zich over deze gang van zaken in zijn graf omdraaien. Dirk Stikker was degene die in 1952 als ambassadeur in Londen deze residentie in handen wist te krijgen. Samen met zijn secretaris jonkheer Cees van Karnebeek doorzag hij de unieke locatie van Palace Green: een serie panden die eind vorige eeuw waren gebouwd in de moestuin van Kensington Palace. Aan de voorkant was er een vrij uitzicht over een park: het bleekveld van hetzelfde paleis.

Tot dan toe was 8 Palace Green bewoond geweest door Samuel Courtauld - een van de oprichters van het chemieconcern dat nu in handen is van Akzo Nobel. Toen het vrijkwam, hapte Stikker meteen toe. Hij sloot met de eigenaar, de Crown Estate (een Engelse versie van de dienst Domeinen), een lease contract voor vijftig jaar.

Tegelijkertijd kocht Stikker voor één miljoen pond de huidige kanselarij aan Hyde Park Gate. Stikker was trots op deze deal. 'Dat heb ik voor de Nederlandse staat heel redelijk gedaan', schreef hij met Brits gevoel voor understatement in zijn memoires.

Stikker vond een soort paleisje als residentie van de ambassadeur wel gepast. Nederland had in zijn ogen een nieuw, representatief onderkomen nodig, waarin ook hoogheden zonder bezwaren zouden kunnen logeren. De Oranjes kwamen na de oorlog uiteraard nog veelvuldig in Londen.

Van Roijen stelt dat Stikker de tijd mee had. 'Door het gebrek aan elektriciteit waren grote panden niet erg gewild. Hij kon het dus voor een habbekrats krijgen.'

Van de ambassadeurs die ooit dit pand als hun woning hebben gehad, leven er inclusief de huidige vertegenwoordiger nog zes. Robert Fack (83), ambassadeur in Londen tussen 1976 en 1982, is de oudste en woont nu in de Cottwolds. 'Ik ben van de ex-ambassadeurs nu als eerste aan de beurt om dood te gaan.

'Juliana kwam geregeld logeren in mijn residentie. Zij was zeer bevriend met prinses Alice, een oudtante die in Londen woonde. Ze gingen vaak samen winkelen. Maar ook de rest van de koninklijke familie kwam hier dikwijls, onder meer voor het huwelijk van Charles en Diana.'

Zijn opvolger Huydecoper van Nigtevecht zegt al vroegtijdig over het leasecontract aan de bel te hebben getrokken. 'Ik adviseerde al in 1984 en 1985 om met de Crown Estate over verlenging te praten. Maar iedereen in Den Haag blééf afwachten. Terwijl je voor dergelijke onderhandelingen absoluut de tijd moet nemen. Onderhandelen is nu eenmaal een beetje marchanderen.'

Ook Joop Hoekman, ambassadeur tussen 1990 en 1995, kreeg nog geen onderhandelingsruimte. 'Ik wil niet zeggen dat je als overheid een blanco cheque moet afgeven, maar je moet wel zeggen wat je wilt. Op een achterkant van een sigarendoos kon je toen al uitrekenen dat een verlenging wel eens 20 miljoen pond zou kunnen kosten. Ik heb nog het voorstel gedaan om de lease voortijdig te beëindigen. Dan hadden we nog tien jaar lease contant kunnen maken en zelfs een fiks bedrag op het pand kunnen verdienen.'

Uiteindelijk moest zijn opvolger Van Roijen de onderhandelingen gaan doen. Hij werd eenvoudigweg voor het blok gezet. 'We hadden als vaste bewoners niet eens een voorkeursrecht. De Crown Estate zei dat als we niet betaalden, het pand in 2002 op de vrije markt kwam.' Van Roijen klampte continu ministers aan ('Kok, Van Mierlo, Zalm, en ook de thesaurier-generaal van Financiën'), maar kreeg in Den Haag weinig gedaan. De vraagprijs was te hoog.

Van Roijen heeft niet vernomen dat een van de ministers ooit het huisvestingsprobleem van de ambassadeur in politiek overleg met de Britten aan de orde heeft gesteld. 'Ik denk overigens van niet.' Bentinck: 'De Britse regering beschouwt de Crown Estate als een onafhankelijk lichaam. Daar beweert ze ook geen invloed op uit te oefenen.'

Niettemin zitten de Russen wél aan Palace Green en heeft de Britse ambassadeur in Moskou een fraai optrekje met uitzicht op het Kremlin. Dat wekt argwaan. Niemand weet hoeveel de Russen precies betalen. 'Misschien zijn Nederlandse ministers gewoon te netjes om over zaken als de huurprijs van een residentie te gaan praten. Dat doe je niet als je Blair ontmoet, is de gedachte. Dan praat je over gewichtige politieke zaken als het beleid ten opzichte van Joegoslavië', redeneert een van de ex-ambassadeurs.

Daarentegen zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken dat er fikse druk is uitgeoefend, 'niet alleen van de verschillende ambassadeurs maar ook van veel Haagse medestanders', om de locatie te behouden.

'Het is een vertrouwde ontmoetingsplek voor de Nederlandse gemeenschap in Londen. En daarnaast een pleisterplaats voor leden van het koninklijk huis. Het is niet zo dat de koninklijke familie zich ermee heeft bemoeid. Maar je krabt je wel twee keer achter de oren als je weet hoeveel keer Beatrix en haar moeder daar hebben geslapen', aldus een woordvoerder van het ministerie.

De voormalige ambassadeurs spreken geen waardeoordeel uit over het uiteindelijk besluit van minister Zalm. De meesten vinden 20 miljoen pond erg veel geld. 'Vooral omdat je er niets voor in eigendom terugkrijgt. Over zestig of tachtig jaar zou het hele verhaal van voren af aan beginnen', zegt Bentinck. 'Maar als je terugkijkt, kun je zeggen dat het beleid ten aanzien van dit huis niet van grote verziendheid blijk gaf.'

Inmiddels is er voor de ambassadeur een alternatief gevonden. Voor bijna de helft van de gevraagde leaseprijs is een pand aan Exhibition Road gekocht, eveneens in Kensington. Het is ook de helft minder groot. Bovendien is de ligging, direct aan de weg, beslist minder fraai. 'Maar we worden er tenminste eigenaar van', troost Bentinck zich. Het is value for money - waar voor je geld - zoals de Nederlanders het zo graag willen.

Het leasecontract voor 8 Palace Green is nog niet opgezegd. Buitenlandse Zaken verwacht dat het binnen anderhalve maand zal gebeuren. Er dreigt nog een fikse rekening, waarover men zal moeten bakkeleien. De huidige residentie moet na afloop van de lease in oude staat worden hersteld. Vier in de jaren tachtig totaal gemoderniseerde badkamers moeten bijvoorbeeld weer worden vervangen door de oorspronkelijke klassieke badkamers. Bentinck kan erom lachen. 'De nieuwe bewoner zal er ongetwijfeld weer moderne badkamers inzetten.'

De ambassadeur betwijfelt of hij ooit zal weten wie de nieuwe bewoner van de residentie wordt. Privacy is hier een groot goed. 'Ik ken de buurman aan mijn rechterzijde niet eens. Niemand zal het me ook vertellen. Ik heb een keer mijn chauffeur gevraagd uit te zoeken wie er zou wonen. Hij heeft wat meer contacten hier. Na een paar dagen wist hij het antwoord: "Sir, it is private".'

Meer over