Opinie

Rens van Tilburg: 'Regels zijn ook maar regels'

Het is een teken van de tijd. 'Regels zijn regels', daar klampt de onzekere burger zich aan vast. Niet de geest maar de letter van de wet telt. Dat voorkomt ingewikkelde discussies waar we toch niet meer uitkomen.

OPINIE - Rens van Tilburg
John Guidetti (L) van Feyenoord krijgt van scheidsrechter Danny Makkelie zijn tweede gele, en dus een rode kaart tijdens de wedstrijd tegen RKC Waalwijk. Guidetti trok zijn shirt uit na het benutten van een strafschop. Beeld anp
John Guidetti (L) van Feyenoord krijgt van scheidsrechter Danny Makkelie zijn tweede gele, en dus een rode kaart tijdens de wedstrijd tegen RKC Waalwijk. Guidetti trok zijn shirt uit na het benutten van een strafschop.Beeld anp

Feyenoord verloor zondag nipt van koploper PSV. Menig Rotterdammer zal zich hebben afgevraagd hoe het zou zijn afgelopen als John Guidetti er wel bij was geweest. De 19-jarige superspits van Feyenoord was geschorst omdat hij een week eerder, uitzinnig van vreugde na een verlossende treffer, zijn shirt uittrok. Hoewel hij wild stond te juichen, greep Feyenoord-trainer Ronald Koeman toen het shirt uitging direct verbijsterd naar zijn hoofd. Hij besefte meteen dat dit zijn ster een tweede gele kaart zou opleveren.

Het is een treffende illustratie van de deplorabele staat waarin de in deze contreien ooit zo vrij bloeiende gedoogcultuur verkeert. Nog niet zo gek lang geleden werd een scheidsrechter geprezen omdat hij een wedstrijd zo goed 'aanvoelde', de kaart nog even op zak hield waar hij er ook een had kunnen geven. Nu putten de heren in het zwart zich uit in het zo mechanistisch mogelijk naleven van het reglementenboek.

Het is een teken van de tijd. 'Regels zijn regels', daar klampt de onzekere burger zich aan vast. Niet de geest maar de letter van de wet telt. Dat voorkomt ingewikkelde discussies waar we toch niet meer uitkomen.

Bezwaarschriften
Het is daardoor nog maar een kleine stap van de vaderlandse voetbalvelden naar de burelen van de Amerikaanse financiële toezichthouders. Daar arriveerden vorige week 20 duizend pagina's aan bezwaarschriften: de reactie van de financiële industrie op een wetsvoorstel dat banken waarvoor de overheid garant staat verbiedt te handelen voor eigen rekening, om financiële producten te (ver)kopen die los staan van enige dienstverlening aan een klant.
Paul Volcker, oud-voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, lanceerde het idee in een brief van drie pagina's aan president Obama. De president, nog bijkomend van de schrik over het gat in zijn begroting dat dergelijke speculatieve handel had geslagen, omarmde het idee. Oktober vorig jaar verscheen een wetsvoorstel van bijna 300 pagina's: de oorspronkelijke drie plus 295 pagina's aan door de financiële lobby bedongen uitzonderingsbepalingen. Daar zijn nu dus nog eens 20 duizend pagina's aan bezwaren bijgekomen. Samengevat luidt de klacht van de financiële industrie: het is allemaal veel te complex geworden.

Daar hebben ze natuurlijk gelijk in. Want hoe eenvoudig het principe ook is ('niet met een publieke garantie gokken voor eigen gewin'), voor de huidige complexe en snel veranderende banken valt onmogelijk in regels te vangen wat wel en wat niet samenhangt met de dienstverlening aan een klant. De inkt van de wet is nog niet droog of banken 'innoveren' om de gestelde definities heen. De toezichthouder rest vervolgens niets dan achter de feiten aan te hollen.

Geest van de wet
Ook Nederland overweegt een dergelijk verbod. Van het Amerikaanse debacle leren we dat de moderne (financiële) werkelijkheid zich niet in regels laat vangen. Dat banken en toezichthouder verstrikt raken in een net van almaar gedetailleerdere regelgeving. Het is de tegenstelling tussen wat heet de 'principle'- en 'rule based' rechtsopvatting. Van oudsher draaide het in Europa vooral om de geest van de wet, het principe, terwijl in de Angelsaksische wereld alles mag wat niet expliciet is verboden. Daardoor kon het gebeuren dat een financieel systeem instortte en bijna geen bankier daarvoor strafrechtelijk is vervolgd. Ook in Europa is de letter van de wet steeds centraler komen te staan. Die trend moet gekeerd.

Het voorkomen van staatsgegarandeerde speculatie is een voorwaarde voor een gezond financieel systeem. Een helder principe dat bewaking verdient door een toezichthouder met voldoende armslag, een die niet bang hoeft te zijn voor 'Amerikaanse' claims. Een principe dwingt bankiers na te denken over wat wel en niet gepast is en daarover met de toezichthouder in gesprek te blijven. Dat leidt niet tot minder, maar tot een ander soort zekerheid. Een die bovendien beter past bij een sector die de komende jaren nog flink zal moeten veranderen. Een dergelijke toezichthouder is niet van gevaren ontbloot. Willekeur en machtsmisbruik liggen op de loer. De politiek zal er daarom bovenop moeten zitten.

Nederland kan de toon zetten, wie weet zelfs voor de VS waar Paul Volcker onlangs een lans brak voor een nieuw voorstel van maximaal vier pagina's. Wellicht dat na de financiële sector dan ook het voetbal volgt. Dan mag een uitzinnige spits binnenkort weer gewoon zijn shirt uittrekken, mits het doelpunt maar mooi en belangrijk genoeg is.

Rens van Tilburg is econoom en columnist voor de Volkskrant.

Meer over