ANALYSEstikstofrapport Commissie-Remkes

Remkes’ laatste stikstofrapport: kabinet is na een jaar nog steeds niet doordrongen van omvang stikstofcrisis

In haar vierde en laatste rapport over de stikstofcrisis is de commissie-Remkes maandag opvallend hard: het kabinet doet te weinig, maakt opnieuw dezelfde fouten en zoekt uitwegen met slimmigheidjes.

Commissievoorzitter Remkes (rechts) overhandigt op coronaveilige wijze maandag het rapport aan minister Schouten.Beeld Sem van der Wal / ANP

Het voordeel van een minister die met haar beleid niet wacht op het definitieve advies van een door haarzelf aangestelde commissie, is dat die commissie dan ook ­direct kan oordelen over datzelfde ­beleid. Vanaf pagina 103 van zijn rapport Niet alles kan overal laat Adviescollege Stikstofproblematiek dit dan ook niet na. En dan doemen spoken uit het verleden op, die ‘de huidige impasse tot gevolg’ hadden.

Met de impasse doelt de commissie onder leiding van oud-minister en commissaris van de koning ­Johan Remkes op de stikstofcrisis, die vorig jaar ontstond vanwege het krakkemikkige Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) uit 2015. Daarmee werden vergunningen afgegeven voor ­activiteiten die stikstof uitstoten. Het probleem was alleen dat die vergunningen veel te gemakkelijk werden afgegeven en bijbehorende natuurcompensaties gebaseerd mochten zijn op beloften. De Raad van State oordeelde in mei 2019 dat de PAS in deze vorm onbruikbaar was. Als gevolg viel de bouw in grote delen van het land stil.

Voilà, de impasse.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Om hier weer uit te komen werd de commissie van Remkes aangesteld, die maandag zijn vierde en laatste rapport presenteerde. De conclusie van die rapporten: een halvering van de stikstofuitstoot in 2030 is nodig om de natuur te herstellen en de ­economie ook na coronatijd weer fatsoenlijk te laten draaien. Landbouwminister Carola Schouten kwam met haar beleid, vormgegeven in de ­vorige maand gepubliceerde Wet stikstofreductie en natuurverbetering, niet verder dan 26 procent stikstof­reductie in tien jaar.

Rek- en ruimtetrucjes

Remkes concludeert niet alleen dat het ambitieniveau te laag is. De aangekondigde maatregelen om die 26 procent te bereiken – zoals ander veevoer, het uitkopen van boeren en aangepast mestbeleid – zijn juridisch niet goed genoeg geborgd. Nou net de reden voor de hoogste bestuursrechter om het vorige stikstofbeleid in 2019 te torpederen. Met andere woorden: het kabinet heeft volgens Remkes met het nieuwe beleid nog steeds geen juridische zekerheid ingebouwd om de vrijblijvende maat­regelen op bijvoorbeeld het boerenerf af te dwingen.

Al vanaf het begin van het PAS werd door natuurorganisaties gesproken van ‘het trucje’. Een slimme manier om economische activiteit – stallen, wegen, woningbouw en industrie – mogelijk te maken, waarbij alleen op papier de natuur werd ontzien. En nu weer ‘lijkt sprake van het zoeken naar rek en ruimte’, concludeert Remkes. Ook het louter op vrijwillige basis uitkopen van boeren nabij kwetsbare natuur, zoals het kabinet wil, zal volgens Remkes het probleem niet vanzelf oplossen.

Grote rol voor provincies

Natuurorganisaties zien hun gelijk bevestigd en roepen de minister op zo snel mogelijk haar piepjonge wet weer aan te passen in lijn met de voorstellen van Remkes. Zo stelt de commissie voor nationale natuurdoelstelling te formuleren met daarin de waarborg van 50 procent stikstof­reductie in 2030. En provincies vervolgens verantwoordelijk te maken voor het behalen van hun aandeel daarin.

Na de eerdere adviezen heeft ­Remkes geen aanvullende voorstellen voor luchtvaart en wegverkeer, en weinig ingrijpende adviezen voor de industrie en elektriciteitssector. De binnenvaart zou wel harder aangepakt moeten worden om de vervuilende motoren te verduurzamen.

De hard getroffen bouw moet juist ontzien worden en vrijgekomen stikstofruimte kunnen gebruiken om weer aan de slag te kunnen.

De stikstofcrisis in data

29 mei 2019 Raad van State torpedeert Nederlands stikstofbeleid

12 juli 2019 Landbouwminister Schouten stelt Adviescollege Stikstofproblematiek in: Remkes voorzitter

25 september 2019 Eerste rapport commissie Remkes: Niet alles kan (snelheid van 130 naar 100, boeren uitkopen en ander veevoer)

19 december 2019 Tussentijdsrapport: Bemesten en beweiden in 2020 (vergunning voor deze activiteiten toch niet nodig)

14 januari 2020 Vervroegd rapport: Advies luchtvaartsector (alleen groeien in Nederland bij minder uitstoot)

27 mei 2020 Minister Schouten publiceert Wet stikstofreductie en ­natuurverbetering

8 juni 2020 Slotadvies Remkes: Niet alles kan overal

Omwenteling op boerenerf

Als grootste uitstoter gaat de aandacht vooral naar het boerenerf. Om daar tot de benodigde omwenteling te komen is volgens Remkes een ‘grondige modernisering van het ­Nederlandse mestbeleid’ nodig. Waarbij mestoverschotten tot het verleden gaan behoren, kunstmest wordt ingeperkt en verder op boer­niveau voor iedereen inzichtelijk wordt wat die aan emissies produceert. ‘Zodat er volstrekte transparantie is.’

Uit 175 pagina’s Remkes stijgt niet alleen de suggestie op dat Schouten met haar stikstofbeleid een fout uit het verleden herhaalt. Ze lijkt ook haar eigen landbouwidealen te negeren. Veel passages van Remkes slot­advies lijken rechtstreeks afkomstig uit haar eigen visie op kringlooplandbouw. Remkes ziet dit ook. Hij noemt de scheiding tussen maatregelen voor de landbouw en de natuur in het stikstofbeleid dan ook ‘een gemiste kans en ook niet in lijn met de visie van het ministerie van LNV die is gericht op synergie tussen natuur en landbouw’.

Schouten nam het laatste rapport maandag persoonlijk in ontvangst en zei het te zullen gaan bestuderen. En zij wist ook: ‘De discussie over stikstof is na vandaag nog niet voorbij.’

Stikstof in coronatijd

Het was de grootste crisis in negen jaar premierschap. Ruttes woorden van vier maanden voor de eerste ronde coronamaatregelen zijn inmiddels achterhaald, maar het kan geen kwaad te memoreren hoe niet al te lang geleden in kabinetskringen over stikstof werd gedacht. Nadat vorig jaar het stikstofbeleid uit 2015 door de Raad van State was getorpedeerd viel de bouw op veel plekken stil, 130 werd 100 op snelwegen en er moest ineens veel geld worden vrijgemaakt voor het uitkopen van boeren - die ook nog eens overal in het land de straat op gingen.

Het verdween door corona allemaal naar de achtergrond, maar daar in de luwte gebeurde genoeg. Zo clashte Carola Schouten met de verenigde boerenorganisaties in het Landbouw Collectief. Zij vonden dat de landbouwminister met harde maatregelen tegen boeren haar zin doordrukte. Het speciaal voor stikstof opgerichte boerencollectief besloot niet langer met de minister te praten, wat voor LTO - de grootste, in Den Haag veel geziene boerenlobbyclub - weer reden was dan maar het toch al door onenigheid geteisterde Landbouw Collectief te verlaten. Ondertussen rommelde het ook bij LTO zelf, waarna voorzitter Marc Calon vroegtijdig besloot te stoppen.

Terwijl het verdeelde boerenland met zichzelf bezig was, trok het landbouwministerie verder. Intussen is er een stikstofaanpak tot 2030, die versneld in een wet is gegoten. Momenteel ligt die ter consultatie. Over de koers van de minister is vrijwel niemand het eens. De eerste juridische stappen door boeren- en natuurclubs zijn alweer gezet.

Lees ook:

De stikstofcrisis, bijna vergeten: miljarden lossen het conflict niet op
Onder al het coronageweld kreeg het niet veel aandacht, maar minister Schouten mag de komende tien jaar 5 miljard euro extra spenderen om het stikstofprobleem aan te pakken. Goed nieuws – behalve dat de betrokken belangengroepen meteen alweer boos zijn: het geld wordt volgens iedereen verkeerd besteed.

Remkes: koe in de wei is niet illegaal en mag zonder vergunning buiten
Het was een onderbelicht onderdeel van de stikstofuitspraak afgelopen mei: de Nederlandse koe staat illegaal in de wei. De Raad van State (RvS) oordeelde toen dat veehouders voor weidegang een vergunning moesten aanvragen, omdat daarbij ook stikstof vrijkomt die schadelijk kan zijn voor de natuur. De ‘stikstofcommissie’ van Johan Remkes meent nu dat die plicht niet nodig is.

Remkes werpt nieuwe barrière op voor opening Lelystad Airport
Het lijkt Cora van Nieuwenhuizen niet gegeven Lelystad Airport te openen. Drie keer al moest haar ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de opening van het vakantievliegveld uitstellen. Door het stikstofadvies van de commissie-Remkes is een vierde vertraging niet uitgesloten.

De boodschap aan minister Schouten is duidelijk: maak geld vrij voor beëindigen boerenbedrijven
Wat moet de landbouw volgens de adviescommissie van Remkes doen om uit de stikstofcrisis te komen? Op het verder inkrimpen van de veestapel mag bij dit kabinet niet langer een taboe rusten, blijkt uit zijn woensdag gepresenteerde rapport.

De tijdbom onder het stikstofdossier tikte al twee jaar, maar het ministerie wilde het niet horen
De onbeantwoorde vraag omtrent de stikstofcrisis: waarom was het ministerie zo slecht voorbereid op de uitspraak die het vergunningenstelsel deed instorten? Op zoek naar de drijfveren achter een alles-of-niets-spel.

Meer over