Rembrandt, de tv-serie

Sinds ongeveer de jaren tachtig van de 19de eeuw is elke goede kunstenaar een peintre maudit. Miskend, onhandelbaar en geniaal. Dat werkt ook met terugwerkende kracht. Michelangelo? Peintre maudit. Vermeer? Maudit. Caravaggio? De alpha male van de peintres maudits.


Zo ook Rembrandt in de televisieserie Rembrandt en ik die nu wordt uitgezonden. Onbegrepen is hij. Onbegrepen, begrijpt u? Nee? Dan leggen we het nog even uit. Rembrandt voelt zich miskend door zijn vader. Die wou dat hij gewoon een vak leerde.


En als we die miskenning nog niet hadden begrepen, kwam afgelopen maandag in deel twee (Saskia: 'De God die ik zocht vond ik in mijn man, Rembrandt') de bevestiging. Rembrandt is uitgegroeid tot een succesvol kunstenaar in Amsterdam, mede dankzij Constantijn Huygens, een van de interessantste figuren in de geschiedenis, die hier de rol speelt van Belangrijk Opdrachtgever. Ietsje meer van dit, vraagt Huygens, en ook een scènetje uit het Oude Testament. Amehoela, roept Rembrandt. Of iets van die strekking, met wilde gebaren. Huygens vertrekt in ziedende staat. Rembrandts aangetrouwde oom snauwt: 'Je bijt niet in de hand die je voedt!' Maar ach Rembrandt, wat kan hij er nou aan doen. Hij is zo maudit.


Peintre maudit is een afgeleide van poète maudit, naar de dichtbundel Les Poètes maudits (1884), met werk van onder meer Baudelaire, Rimbaud en Mallarmé. De getergde, berooide, in zijn leven niet op waarde geschatte kunstenaar. De dichter waarvoor Annie M.G. waarschuwde in 'Neem nooit een dichter, m'n dochter': Wat jij in hem liefhebt, dochter / staat al in zijn bundeltje Donkere sneeuw. / Daarin staat al het verhevene. / De rest krijg je 's morgens bij zevenen / thuis. Als een meeuw.


Modigliani, Caravaggio, zelfs de nog altijd miskende Artemisia Gentileschi: het is me nooit gelukt een kunstenaarsfilm te vinden die niet dat beeld bevestigt.


Sommige zijn goed hoor, daar niet van - niet in elke film loopt de kunstenaar dronken te zwalken op decennia later gemaakte muziek, of voor een lijst te deinen als Kevin Costner in Dances With Wolves. En om op Rembrandt terug te komen; Dragan Bakema en de kostuums zijn al genoeg reden om te kijken.


Bovendien blijft het voor een beetje liefhebber lekker schilderijtje-raden bij deze films: er poseren een paar mensen in het atelier en já, je herkent het musicerend gezelschap uit het Metropolitan Museum of - ik-was-eerst! - Balthazars feest. Boeien dat er in het echt nooit zo geposeerd werd.


Maar na zo veel bevestigende films wil je er best eens eentje die geen invuloefening lijkt.


Vraag is: wat is het alternatief? Wáren die kunstenaars dan niet miskend? Niet geniaal? Niet op z'n minst ongewoon? Hoe moet je een kunstenaar anders neerzetten? Neem Rembrandt; met zo veel dode kinderen, faillissementen en gedocumenteerde ruzies lijkt het wel erg ingewikkeld om géén peintre maudit van hem te maken.


Toch moet het kunnen, en misschien wel bestaan. Een film waarin de werkelijkheid van een kunstenaar op een andere manier getoond wordt - vanuit één enkel perspectief. Waarin niks wordt uitgelegd, alleen geregistreerd.


Zoals Gus Van Sant in Elephant de geschiedenis van de schietpartij op Columbine High School in beeld bracht, of zoals Roman Polanski het jodengetto van Warschau portretteerde in The Pianist. Zonder clichés, tegen het bekende in. Er zal toch wel iets zijn?


Wieteke van Zeil


Meer over