peiling

Rellen voorkomen? ‘Praten, corrigeren, begrenzen’

De rellen van afgelopen weekend lijken enigszins geluwd, maar kunnen zo weer oplaaien. Is dat te voorkomen? En waarom liep het zo uit de hand?

Menno van DongenRobert van de Griend en Elsbeth Stoker
Rellen waren er ook in Rotterdam bij de invoering van de avondklok, begin dit jaar. Beeld Hollandse Hoogte /  Robin Utrecht
Rellen waren er ook in Rotterdam bij de invoering van de avondklok, begin dit jaar.Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

Nicoline Grötzebauch, directeur van de Mussen, een buurthuis in de Haagse Schilderswijk:

‘Onze jongerenwerkers doen alles wat ze kunnen. Als er rellen zijn, gaan ze de straat op om jongeren aan te spreken. Als ze signalen opvangen dat de vlam in de pan dreigt te slaan, treden ze in contact met ouders en organiseren ze bijvoorbeeld een voetbaltoernooi, in de hoop dat jongeren liever daar naartoe gaan. Ondertussen proberen ze jongeren voortdurend op het rechte pad te houden en hen ervan te overtuigen dat ze vooral hun opleiding moeten afmaken. Maar daar houdt hun invloed wel een beetje op. Nog los van het feit dat er de afgelopen jaren enorm is bezuinigd op jongerenwerk, kunnen ze de oorzaken voor deze woedeuitbarstingen niet wegnemen.

‘We leven in een land waarin de kansenongelijkheid en polarisatie alleen maar zijn toegenomen. Waarin een crisis op de woningmarkt ervoor heeft gezorgd dat jongeren geen huis meer kunnen krijgen. En waarin de toeslagenaffaire ertoe heeft geleid dat het vertrouwen in de overheid tot een dieptepunt is gedaald. Het is dan ook te eenvoudig om te zeggen dat de rellen van afgelopen weekend voortkomen uit onvrede over de coronaregels. Natuurlijk zijn jongeren boos dat ze niet meer naar het café of naar het voetbalstadion kunnen. Maar die rellen zijn een uitwas van de giftige cocktail die door onze overheid is gecreëerd. Dit is wat je krijgt van tien jaar neoliberaal beleid. Zolang daar niets aan verandert, zullen er om de haverklap rellen blijven uitbreken.’

Hans Boutellier, bijzonder hoogleraar polarisatie en veerkracht:

‘Deze coronacrisis heeft geresulteerd in een proces van langdurige ontwrichting, het begint ons op te breken. Afgelopen zomer is veel te veel de suggestie gewekt dat het over was. En dat is niet zo. Er is inmiddels veel opgekropte woede en frustratie bij mensen, en nu stapelen een aantal directe aanleidingen zich op. De 2G-discussie, het vuurwerkverbod, het vaccinatiedebat, het uitgaansverbod na achten, het publieksverbod bij wedstrijden. Voor de mensen die van knokken houden, is dat aanleiding om te gaan rellen. Het is zorgelijk om te zien, zeker omdat het over dreigt te slaan naar andere steden.

‘Het is een heel lastig probleem om op te lossen. Een directe, snelle oplossing is er niet. Er zijn wel drie langetermijnstrategieën om polarisatie tegen te gaan. De eerste is praten, praten, praten. Je moet in gesprek blijven, en komen, met de verschillende groepen. De tweede strategie is: begrenzen, als het moet door de ME, maar vooral door de norm uit dragen dat we dit gedrag niet willen, dat we de rellen afkeuren: in de media, door de buren, door de gemeenteraad – op zoveel mogelijk manieren.

‘En de laatste strategie is het bewerken van de netwerken van deze jongens, want het zijn bijna altijd jongens en mannen. Probeer in contact te komen met hun ouders, hun vriendinnen en hun scholen en probeer zo hun omgeving te bewerken. Hulpverleners en gemeenten zijn hier al deels mee bezig, in sommige gevallen kan er nog een schepje bovenop.’

Cees van den Bosch, burgemeester van Urk:

‘Op Urk hanteren we de strategie van isoleren en mobiliseren. Als burgervader probeer ik zoveel mogelijk de verbindende rol te pakken. We spreken het kleine groepje jongeren dat hier de boel verstiert direct aan: besef je wel wat jouw daden voor gevolgen hebben? Wat dat doet met het imago van ons dorp?

‘Ook maken we in al onze communicatie naar buiten toe duidelijk dat het gros van de Urkers deze rellen afkeurt. Dat deel van het dorp sporen we aan om in actie te komen. Urkers die andere Urkers aanspreken, dat werkt het beste. We hebben hier bijvoorbeeld zo’n tachtig Urkers bij de Ouderwacht die rellende jongeren proberen te corrigeren en doordeweeks bij hun ouders aanbellen om te vragen of ze wel weten wat hun kind zoal uitspookt.

‘Maar dat werkt alleen als we tegelijkertijd laten zien dat de relschoppers kordaat aangepakt worden door de politie en door nauw samen te werken met hen, wijkagenten, Ouderwacht en het OM. Door cameratoezicht, aanhoudingen en andere maatregelen consequent te hanteren, zeg je in wezen: we trekken deze kar met zijn allen.’

Jelle van Buuren, universitair docent, Leiden:

‘Dit soort rellen kan zomaar ontstaan. Zoals in Rotterdam, waar een coronademonstratie gaande was toen de kroegen dichtgingen op vrijdagavond, en er veel mensen op straat waren. Woede, onvrede en frustratie zochten een uitlaatklep. En sommige mensen krijgen een kick van rellen.

‘Je ziet vaak dat het even overslaat naar andere steden, een paar dagen, en dan wegebt. Omdat de politie meer mensen arresteert, op basis van camerabeelden. Omdat ze sociale media scherper monitoren, waar oproepen om te rellen rondgaan. En omdat jongeren nu van allerlei kanten te horen krijgen: pas op, met rellen kun je je toekomst vergooien. Wat ook meespeelt, is dat er de komende tijd een grote politiemacht klaarstaat als er serieuze aanwijzingen zijn dat het kan misgaan. Als relschoppers tegenover een overmacht staan, denken ze sneller: dit is zinloos.

‘De overheid moet niet alleen roepen dat het om tuig gaat dat je keihard moet aanpakken. Richt je tot de omstanders, mensen die toekeken. Maak duidelijk dat je begrijpt dat mensen boos zijn, dat het 2G-beleid inderdaad ingrijpende effecten heeft. Maar dat agressie niet de weg is. Zorg dat deze groep de volgende keer thuisblijft.

‘Er zijn helaas tal van momenten waarop het weer kan misgaan. Als er een lockdown wordt aangekondigd, bijvoorbeeld. Oud en Nieuw komt eraan. Ik zou er niet op inzetten dat we hier vanaf zijn.’

Meer over