nieuwscoronasteun

Rekenkamer: helft van coronaregelingen niet of maar half getoetst op risico’s voor Nederlandse staat

Het kabinet heeft bij de verstrekking van 62,7 miljard euro aan coronasteun niet consequent de regels toegepast die moeten voorkomen dat de Nederlandse staat door onnodige risico’s financieel het schip in gaat. Dat er haast moest worden gemaakt is geen excuus voor het niet of pas achteraf informeren van de Tweede Kamer, oordeelt de Algemene Rekenkamer.

Twaalf passagierstoestellen van KLM overwinteren op Groningen Airport Eelde.  Beeld ANP
Twaalf passagierstoestellen van KLM overwinteren op Groningen Airport Eelde.Beeld ANP

Om de economische gevolgen van de pandemie op te vangen heeft de regering de afgelopen maanden 22 regelingen opgetuigd, van steun aan KLM tot de verruiming van de borgstelling voor kredieten voor het midden- en kleinbedrijf.

Die reddingsboeien hadden moeten voldoen aan de risicotoetsingen die zijn opgesteld na de bankencrisis van 2008 en in de jaren daarna. In die periode trok de staat 70 miljard euro uit voor steun. De eisen aan leningen en garantieregels zijn toen meerdere keren aangescherpt om te hoge financiële risico’s voor de rijksoverheid te voorkomen. Het leidende principe werd ‘nee, tenzij’.

Maar slechts de helft van 22 maatregelen die het kabinet tot eind augustus heeft genomen om de coronabrand te blussen zijn op die manier tegen het licht gehouden, constateert de Rekenkamer. Bij 6 regelingen hebben ministers het verplichte toetsingskader niet gebruikt om te bepalen of een lening of garantie wel passend is. In vier gevallen kreeg de Tweede Kamer pas alle informatie nadat die al had ingestemd met de aanpassing van de begroting die voor de regelingen nodig was.

In een enkel geval heeft het kabinet het parlement niet gemeld dat een risicoregeling al van kracht was voor de Tweede en Eerste Kamer erover konden stemmen.

Spelregels

Volgens de Rekenkamer is een evaluatie noodzakelijk om te zien of er specifieke eisen moeten komen voor risicoregeling die in tijden van crisis worden opgezet. Het is nu onduidelijk hoeveel risico de Nederlandse staat loopt met de 62,7 miljard die nu aan leningen en kredietgaranties is opgegaan. Het kabinet kan er geen exact cijfer aan hangen, maar schat dat de schatkist 2,6 miljard euro nooit zal terugzien.

Dat met de regeling haast was geboden erkent de Rekenkamer, maar die stelt ook dat ‘goede en tijdige informatie aan het parlement voor het kabinet geen louter administratieve verplichting’ is, ‘maar essentieel voor de uitoefening van de controlerende taak en het budgetrecht van het parlement’.

Dat de minister van Financiën een geringe rol toekent aan de kostendekkenheid van de risicoregelingen ‘omdat het om de ondersteuning van de economie gaat’, noemt de Rekenkamer een ‘vreemd argument. Ondersteuning van de economie is altijd het doel van risicoregelingen van de Staat’.

KLM-hulp

Het is de tweede keer deze maand dat de Rekenkamer de regering op de vingers tikt over slordige besluitvorming rond leningen en kredietgaranties. Minister Wopke Hoekstra (Financiën) liet bij de noodsteun voor KLM steken vallen. Hij zei te snel dat het kabinet alles in het werk zou stellen om de luchtvaartmaatschappij, en daarmee de status van Schiphol als internationaal netwerk te redden.

Die verklaring verschafte banken die kredieten gingen verstrekken aan KLM een riante uitgangspositie bij de onderhandelingen, bleek uit notities van ambtenaren. Het gevolg is dat de staat als minderheidsaandeelhouder liefst 93 procent van het risico draagt, en de banken slechts 7 procent op de 2,4 miljard aan krediet die KLM is toegezegd.

Het kabinet is zo in dezelfde situatie beland als eerdere kabinetten bij de reddingsoperaties rond vliegtuigbouwer Fokker en autofabrikant NedCar, schrijft de Rekenkamer. Ook toen speelden private partijen handig in op het publieke belang ‘om de staat tot steun te dwingen’. Ook hier werden de lessen uit het verleden genegeerd, aldus de Rekenkamer.

MEER LEZEN?

Door het gemis van een pokerface bij minister Wopke Hoekstra (Financiën) loopt Nederland mogelijk meer risico bij de redding van KLM dan nodig was. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in een rapport over verscheidene reddingsoperaties als gevolg van de coronacrisis.

Minister Hoekstra van Financiën hield zich bij de aankoop van aandelen Air France-KLM niet aan de wet, oordeelde de Algemene Rekenkamer in mei van dit jaar. Hoekstra overviel het parlement begin 2019 met deze investering van 744 miljoen euro.

Meer over