Nieuws

Rekenkamer: door strikte wetgeving schiet aanpak tekort bij uitgebuite arbeidsmigranten en malafide werkgevers

De wetgeving is te strikt om arbeidsuitbuiting goed aan te pakken. Daardoor zijn extra geld en extra inspecteurs voor de Arbeidsinspectie niet effectief. Uitgebuite werkers worden niet goed geholpen en malafide werkgevers niet effectief aangepakt.

Poolse aspergestekers aan het werk in Helvoirt. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Poolse aspergestekers aan het werk in Helvoirt.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat constateert de Algemene Rekenkamer in het onderzoek ‘Daders vrijuit, slachtoffers niet geholpen’ naar de aanpak van arbeidsuitbuiting. De aanpak van de Inspectie SZW, die na de jaarwisseling weer gewoon Arbeidsinspectie heet, is niet effectief.

Strafbaar

Sinds 2005 is arbeidsuitbuiting, waarbij sprake is van dwang, strafbaar. Er is ook sprake van uitbuiting, terwijl er geen sprake is van dwang, bijvoorbeeld bij het ontduiken van wetgeving over het minimumloon en de Arbeidstijdenwet. Dan is er sprake van ernstige benadeling van de werkers.

In 2017 heeft de inspectie zich speciaal gericht op uitbuiting. Daarvoor is extra geld uitgetrokken, oplopend naar 50 miljoen euro in 2022, en er zijn extra inspecteurs aangesteld. Dat zet echter geen zoden aan de dijk. ‘De Inspectie SZW helpt slechts een beperkt deel van de naar schatting duizenden slachtoffers van arbeidsuitbuiting’, concludeert de Rekenkamer. De bestaande aanpak schiet daarmee nog steeds tekort.

De formulering van de wetgeving staat een doeltreffende aanpak in de weg. Als duidelijk sprake is van arbeidsuitbuiting zoals vastgelegd in de wet - dwang, geweld, misleiding, lange werkdagen en onderbetaling -, kan de inspectie zaken overdragen aan het Openbaar Ministerie. Maar als bedrijven zich niet schuldig maken ‘aan alle elementen van het wetsartikel’, kunnen meldingen niet altijd worden opgepakt. Daarom stranden deze zaken vaak.

Lage boetes

Als een werkgever of uitzendbureau zich schuldig maakt aan ‘ernstige en meervoudige overtredingen van arbeidswetten’, maar er geen sprake is van duidelijke dwang, kunnen ze een boete krijgen. Maar zo’n boete is volgens de Rekenkamer ‘zo laag dat ze nauwelijks een afschrikkende werking heeft. Daarnaast krijgen slachtoffers, vaak arbeidsmigranten, van de inspectie ‘nauwelijks hulp en bescherming’, concludeert de Rekenkamer.

Slachtoffers werken ook ‘lang niet altijd’ mee aan onderzoek, ook omdat het veelal arbeidsmigranten zijn die worden uitgebuit. Zij riskeren hun werk kwijt te raken, en zij zijn vaak van hun baas afhankelijk voor hun woning.

De Rekenkamer adviseert om te kijken of de regels aangepast kunnen worden en of de ‘bestaande instrumenten’ beter ingezet kunnen worden. Daarnaast moeten er afspraken worden gemaakt met gemeenten en hulpverleningsorganisaties over betere bescherming van slachtoffers. ‘Verder moet de inspectie de minister van SZW betere informatie leveren, zodat deze het parlement kan inlichten wat de aanpak van de inspectie oplevert’, aldus de Rekenkamer.

Meer over