Regisseur met gevoel voor karakters

De donderdag overleden Alan J. Pakula was een ouderwets filmregisseur, die zich niet neerlegde bij de eendimensionale normen van Hollywood....

PETER VAN BUEREN

'ALLEEN maar opwinding, bijna pornografie, en niets meer'. Dat is de teneur in de hedendaagse film, vond Alan J. Pakula toen hij in 1996 de Cinema Militants-lezing hield op het Nederlands Filmfestival in Utrecht. De Amerikaanse regisseur, die donderdag overleed nadat hij in zijn auto op weg naar huis getroffen werd door een ijzeren staaf, betreurde het dat karakters in films niet meer ontwikkeld worden en het verhaal geen uitgangspunt meer is.

In zijn films waren dat juist de peilers en voor velen was Alan J. Pakula, die 70 jaar werd, dan ook een ouderwetse regisseur. In zijn films kregen de acteurs ruimte om hun karakter uit te diepen. Het is niet toevallig dat acteurs voor rollen in een Pakula-film een Oscar wonnen: Gregory Peck (To kill a Mockingbird, 1962), Jane Fonda (Klute, 1971), Meryl Streep (Sophie's Choice, 1982) en Jason Robards (All the President's Men, 1976), terwijl Liza Minnelli nog een nominatie kreeg voor haar rol in The Sterile Cuckoo (1969).Zelf kwam hij niet verder dan twee nominaties: voor All the President's Men (regie) en Sophy's Choice (scenario).

Pakula's eerste film (als producent) bij Paramount was Fear Strikes Out, over een honkballer met psychische problemen. De samenwerking met de regisseur van die film, Robert Mulligan, werd verlengd met nog vijf producties, waaronder To Kill a Mockingbird, waarin Gregory Peck als advocaat een zwarte man verdedigde die verdacht werd van verkrachting.

Maatschappelijke kwesties en mensen met psychologische problemen waren thema's in veel van de zestien films die Pakula sinds 1971 (The Sterile Cuckoo) zelf regisseerde. In All the President's Men speelden Dustin Hoffman en Robert Redford de journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward, die het Watergate schandaal onthulden dat leidde tot het vertrek van president Nixon. Twee jaar eerder speelde Warren Beatty in The Parallex View een journalist die, tegen de achtergrond van de moord op Kennedy, een complot ontdekt.

Pakula leed aan depressies en had gevoel voor karakters en vooral mensen die iets te vrezen hadden: 'In iedereen schuilt een bang kind', zei hij eens. Bangheid in verschillende soorten. Donald Sutherland was bang als privé detective die in Klute verliefd wordt op de hoer (Jane Fonda) die hij schaduwt. De hoofpersoon in Sophie's Choice (Meryl Streep) is bang sinds haar jeugd in een concentratiekamp.

De laatste film van Pakula, The Devil's Own (1997), had weer een politieke achtergrond. Brat Pitt speelt daarin een Ierse terrorist en Pakula kreeg meteen het verwijt IRA-moordenaars te verdedigen. Nu werkte hij aan

No Ordinary Time, over het Witte Huis in de tijd van Franklin en Eleanor Roosevelt.

Alan J. Pakula was niet een van de grootste regisseurs, menige film van hem was bij nader inzien niet zo sterk of belangrijk als leek op het moment van de première, maar er was altijd wel een reden waarom hij aandacht trok. Om kwesties die hij aanroerde, om de emotie die hij opriep, maar vooral omdat Pakula zich niet neerlegde bij wat de grote studio's eisten: films met maar één vraag: 'Who is the bad guy, who is the good guy?'

Peter van Bueren

Meer over