Regeringen konden niet om Fred Derby heen

Het is wrang dat juist de enige overlevende van de 8 decembermoorden een eventuele berechting van Desi Bouters niet meer zal meemaken....

HIJ GOLD als de onvermoeibare strijder voor de rechten van de Surinaamse werknemer, of het nu ging om de bauxietarbeider of het personeelslid van de bank. Maar de markante vakbondsleider en oud-leraar Fred Derby, 'oom Fred' voor intimi, zal in de Surinaamse historie vooral bekend staan als de enige overlevende van een van de grootste tragedies die het land trof: de moordpartij op 8 december 1982 in Fort Zeelandia.

Derby moest aanhoren hoe onder anderen zijn collega-vakbondsleider Cyrill Daal gemarteld en vermoord werd door militairen. Het is wrang dat hij, juist nu in Suriname de moorden worden onderzocht, een eventuele berechting van oud-legerleider Desi Bouterse niet meer zal meemaken. Vooral ook omdat zijn partij, de SPA, eind vorig jaar voor elkaar kreeg dat het Openbaar Ministerie het onderzoek begon.

Frederik Emanuel Derby, geboren in 1940 op de voormalige plantage Berlijn, is de vierde prominente politicus die Suriname het afgelopen halfjaar verloor. Eerder overleden oud-premier Henk Arron, de nationalist E. Bruma en oud-vice-president P. Radhakishun. De vakbondsleider speelde drie decennia een voorname rol in de Surinaamse samenleving, eerst als voorman van de grootste vakcentrale C-47, die hij sinds 1978 leidde, en de laatste tien jaar ook als politicus. Derby was voorstander van onafhankelijkheid, hij ageerde tegen de militairen en de laatste jaren was hij een van de voormannen in de strijd tegen het corrupte bewind van president J. Wijdenbosch.

Geen enkele Surinaamse regering kon het zich veroorloven om hem te negeren, vooral omdat Derby persoonlijk de vakbonden leidde in cruciale sectoren zoals de bauxietindustrie. Bouterse ondervond dat eind 1982, toen Suriname geteisterd werd door stakingen waarmee vooral Daal een terugkeer naar de democratie probeerde te bewerkstelligen. De toenmalige legerleider sloeg keihard terug op 8 december, maar nog steeds is onduidelijk waarom hij Derby toen spaarde.

In Suriname wordt algemeen aangenomen dat Bouterse de vakbondsman nodig had om de Surinaamse arbeiders in toom te houden. De geïntimideerde Derby, ooit strijdbaar en vastberaden, onderging dan ook een opmerkelijke transformatie. Hij zweeg ook opvallend over wat zich op 8 december had voorgedaan.

Met de terugkeer van de democratie in 1991 begon Derby zich echter meer en meer te manifesteren. Hij belandde in het parlement voor zijn Surinaamse Partij van de Arbeid, die politiek echter nooit een grote machtsfactor werd.

Tijdens de parlementsverkiezingen van vorig jaar was duidelijk te zien dat Derby zich niet langer geïntimideerd voelde door Bouterse cum suis. Samen met Nieuw Front-fractievoorzitter O. Rodgers hekelde de vakbondsman-politicus de oud-bevelhebber. Dankzij Derby en zijn SPA-minister van Justitie S. Gilds kwam er eind vorig jaar dan ook een doorbraak in de zaak van de decembermoorden. Wat achttien jaar niet voor mogelijk was gehouden, een justitieel onderzoek, lukte nu wel.

Derby was een van de eersten die bij de rechter-commissaris een verklaring aflegden. Ook zou hij in de afgelopen jaren zijn getuigenis op band hebben ingesproken. Hoezeer de oplossing van de kwestie hem aan het hart lag, bleek enkele maanden geleden toen hij zijn verontrusting uitsprak over de trage voortgang van het onderzoek.

Als Desi Bouterse ooit berecht wordt, zal in de rechtszaal blijken of de toenmalige legerleider in 1982 een cruciale fout heeft gemaakt door Fred Derby naar huis te sturen.

Meer over