Regering Zimbabwe creëert aardbeving in slowmotion

De Zimbabwaanse regering sloopt duizenden woningen in arme stadswijken. Het doel: de bewoners straffen voor hun steun aan de oppositie, zeggen geestelijke leiders....

De overheid spreekt eufemistisch van een ‘grote schoonmaak’, de getroffen stadsbevolking houdt het simpelweg op een tsunami. Het door land omsloten Zimbabwe wordt niet bedreigd door oceaangolven, maar door de bulldozers van de regering-Mugabe, die de afgelopen weken zeker 200 duizend stedelingen dakloos hebben gemaakt.

Op 19 mei, vlak na de verkiezingen, startte de Zimbabwaanse regering ‘Operatie Murambatsvina’, wat zoveel betekent als ‘weg met de rommel’. Politie en leger rukten in steden als Harare, Gweru en Bulawayo in hun ‘de strijd tegen de misdaad’ uit met bulldozers, waarmee ze massaal hutjes, winkels en volkstuintjes van arme stadsbewoners platwalsten. De ‘saboteurs en zwarthandelaren’ werden en masse uit hun stalletjes verdreven, velen van hen gearresteerd, hun handelswaar vernield.

Niet alleen bouwvallen werden tegen de grond getrokken, ook stenen huizen werden gesloopt. Eén van Mugabe’s ministers riep daarbij dat ‘stenen huizen ouderwets en Brits zijn’. Het gevolg is dat de bevolking op straat verblijft en in van verpakkingsmateriaal gemaakte kampen als Caledonia Farm (terwijl het winter is op het zuidelijk halfrond), dat kinderen niet langer naar school gaan, dat veel volk terugkeert naar de geboortegrond op het platteland.

En dat laatste is precies wat Mugabe wil, zegt de Zimbabwaanse mensenrechtenactiviste Sherri Eppel (41) tijdens een kort bezoek in Nederland. ‘Oppositiepartij MDC kreeg bij de recente verkiezingen veel stemmen in de steden. Dus straft Mugabe de steden.’

In zestien van de negentien grote steden in Zimbabwe heeft de MDC de meerderheid. ‘Door de steden hard aan te pakken en de bevolking terug te jagen naar het platteland geeft de overheid een boodschap af: mochten jullie denken dat je de steden controleren, vergeet het maar. Wìj hebben de macht in de steden.’

Het volk keert gedwongen terug naar het platteland, waar Mugabe’s Zanu-PF meer aanhang heeft. Eppel: ‘De dorpshoofden hebben de laatste jaren land van Mugabe gekregen. De terugkerende stedelingen moeten zich bij hen melden met de vraag of ze hutten mogen bouwen, of ze recht hebben op voedsel. Dat maakt ze erg afhankelijk. Ze zullen het niet wagen nog langer politiek actief te zijn. Sterker nog, de dagelijkse strijd om het bestaan zal al hun energie vergen.’

Uitgesproken critici van het bewind van Mugabe, zoals Pius Ncube, de katholieke aartsbisschop van Bulawayo, trekken al parallellen met de regimes van Pol Pot en Ceau¿sescu, die de Cambodjanen en Roemenen indertijd ook massaal de steden uitjoegen, richting platteland, waar ze beter te controleren waren.

Ncube, die wegens zijn populariteit niet door de geheime politie wordt aangepakt, trekt tijdens kerkdiensten fel van leer tegen het bewind in Harare. Vorige week riep hij de Verenigde Naties op Mugabe te arresteren. In een deze maand verschenen rapport van zijn Solidarity Peace Trust wordt gedetailleerd beschreven wat de gevolgen zijn van de vernieling van de huizen en hutten in de voorsteden.

‘Hele woonwijken, zoals Hatcliff, Mbare, Joshua Nkomo en White Cliff Farm, zijn verdwenen. Baby’s en mensen op hun sterfbed zijn naar de straat verbannen (...) Kleine handelaren, die al jaren op straat hun waren verkochten, werden gearresteerd, hun koopwaar vernield.’ Daardoor is een groot deel van de ‘informele economie’ van het land, waar toch al op grote schaal honger wordt geleden, weggevallen. Meer dan 70 procent van de bevolking is werkloos.

Jan Morris, directeur van het Wereld Voedsel Programma van de VN, zei recentelijk dat de ‘humanitaire ramp’ die zich afspeelt in Zuidelijk-Afrika, groter is dan die in Darfur en Afghanistan. Gareth Evans, directeur van de International Crisis Group, vergelijkt Zimbabwe met ‘een tikkende tijdbom’.

Sherri Eppel spreekt van ‘een aardbeving in slowmotion’. Zij bekritiseert de leiders van Zuid-Afrika en de Afrikaanse Unie, die zich nauwelijks wensen uit te spreken tegen het bewind van Mugabe. ‘Ze zeggen dat het een binnenlandse aangelegenheid betreft.’

De stevigste vuist wordt gemaakt door kerkleiders als Pius Ncube, die geen blad voor de mond nemen. Collega’s van Ncube in Zuid-Afrika kritiseerden Mugabe het afgelopen weekeinde fel tijdens een bijeenkomst in Johannesburg.

In een verklaring stelden de Zuid-Afrikaanse bisschoppen dat in Zimbabwe ‘alle ingrediënten aanwezig zijn voor een genocide’.

Meer over