Column

Regering moet snel met beter verhaal voor 'ja' komen

Lijstjes met voorbedrukte vragen en antwoorden helpen niet bij echte dilemma's.

Martin Sommer
Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken en Premier Mark Rutte. Beeld anp
Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken en Premier Mark Rutte.Beeld anp

Voor premier Rutte staat er, behalve de vluchtelingencrisis, nog een vervelend potje op het vuur: het referendum over Oekraïne. De regering heeft zich lang stilgehouden, en zou dat liefst nog steeds doen. Dat was buiten de wakkere reporters van RTL Nieuws gerekend, die de communicatiestrategie hadden opgeduikeld. Twaalf vel voorbedrukte vragen en antwoorden (Q&A's) voor ministers, over het associatieverdrag. Wat er vooral uit spreekt, is de plichtmatigheid van de antwoorden 'makkelijker handel en democratie'. Ook de geheimhouding wekt de indruk dat het kabinet nog altijd niet voluit wil gaan voor het 'ja'. Dom, want een nee kan slecht uitpakken. Voorheen was Nederland zoals dat heette always right but seldom relevant. Wel de juiste meningen, weinig invloed. Nu klopt de geopolitiek aan de deur en kijkt Poetin geboeid naar wat er in deze zompige delta gebeurt.

Inhoudelijk wordt in het lijstje van Q&A's om de hete brij heen gedraaid. Een van de kernkwesties van de tegenstanders is dat dit verdrag linea recta zou leiden tot het EU-lidmaatschap van Oekraïne. De communicatiestrategie zwijgt erover. Voorstanders van het verdrag zeggen meestal dat Oekraïne nooit lid zal worden, omdat de andere lidstaten het zullen tegenhouden. Daarom kunnen we ook president Porosjenko, die telkens zegt dat hij EU-lid wil worden, negeren.

Maar is dat ook zo? CDA-senator Ben Knapen, tevens ex-staatssecretaris voor Europese Zaken, voorstander van het ja en dus onverdacht, betoogde een paar maanden geleden het tegendeel in de Eerste Kamer. Bij dit associatieverdrag neemt Oekraïne een groot deel van de Europese wetgeving, het zogeheten 'acquis' over, zei Knapen. Als dat inderdaad lukt, en dat is toch de bedoeling, dan komt het lidmaatschap vanzelf dichterbij.

Simpelweg omdat Oekraïne dan aan de criteria voldoet die het recht geven en alle landen in Europa hebben dat recht om het lidmaatschap aan te vragen. Ben Knapen is nog altijd meer commentator dan oppositiepoliticus. Hij wreef het niet in maar vroeg of de regering 'hier denkbeelden bij had'.

Ja, serieuze denkbeelden moeten we hebben, en geen lijstje Q&A's, om de voorstem te helpen. Er zijn immers nu al lidstaten waarover in Brusselse kantoren hoofdschuddend wordt gesproken: hoe is het mogelijk dat die er ooit is bijgekomen...

Ook het volgende thema vind ik niet terug in de twaalf vel vraag en antwoord: woensdag presenteerde de Europese Commissie haar energiestrategie, die de EU minder afhankelijk moet maken van het Russische gas. Momenteel komt 40 procent van het gas dat Europa gebruikt uit Rusland. Een flink deel stroomt via Oekraïne; dat werd een Europees probleem toen Rusland de gaskraan in 2006 en 2009 dichtdraaide.

In het Associatieverdrag (art. 274) staat dat Oekraïne en de EU samenwerken op het gebied van voorzieningszekerheid van gas. Anders gezegd, gas is hier politiek geworden en een potentiële bron van conflict als Poetin de kraan weer eens dichtdraait. Ook Nederland steunt als verdragsondertekenaar Oekraïne.

CDA-senator Ben Knapen Beeld anp
CDA-senator Ben KnapenBeeld anp

Tegelijkertijd heeft Nederland zich aan Rusland verbonden via Nordstream, de gaspijp door de Oostzee die een buitenbocht maakt om Polen en Oekraïne heen. Die landen waren ontsteld over dit voertuig van verdeel en heers voor Poetin. Voor Nederland was Nordstream een strategische zet, omdat de gaspijp aansluit op onze 'gasrotonde', die een flink deel van West-Europa moet bedienen.

Een dubbelzinnige positie dus voor Nederland, die nog lastiger wordt. De Kamer wil vanwege de aardbevingen stoppen met het Groningse gas en vanwege de opwarming met de kolencentrales. Nog meer Russisch gas in het verschiet dus. Er bestaan plannen voor een tweede Nordstream-pijp. Officieel is de Nederlandse staat daar niet bij betrokken. Dat klopt, alleen Shell zit er voor 10 procent in. Maar die tweede pijp zal net als Nordstream 1 ergens in Duitsland aan land komen en het gas zal van daar zijn weg vervolgen door buizen van Gasunie:100 procent staatsbezit.

Onlangs bleek dat in de Europese Raad alleen Duitsland en Nederland de nieuwe gasverbinding met Rusland verdedigden. De Europese Commissie heeft strategische bezwaren. De Oekraïense premier Jatsenjoek sprak van een 'anti-Oekraïens project' en is al een procedure ertegen gestart. Nederland en Duitsland zitten met de vingers tussen de deur; Nederland meer dan Duitsland, omdat wij vanwege MH17 nog een speciaal appeltje met Poetin hebben te schillen, en omdat wij in Gasunie een betrokken staatsbedrijf hebben en de Duitsers niet. In Duitsland loopt het debat op en wil de SPD, ook vanwege Syrië, de betrekkingen met Poetin herstellen. En Nederland? Hier wordt niet gediscussieerd maar gaan BN'ers ingeschakeld worden om de handen op elkaar te krijgen voor het ja.

Victoria Koblenko ondersteunt het 'ja'-kamp. Beeld anp
Victoria Koblenko ondersteunt het 'ja'-kamp.Beeld anp

Poetin is onze tegenstander en dat is een goede reden om ja te stemmen over dit verdrag met Oekraïne. De Oekraïeners moeten hun eigen weg kunnen gaan; bijkomend voordeel is dat we de Russen op grotere afstand houden. Dat vindt de regering ook, maar die kiest voor het stilhouden van een fors politiek dilemma.

Stel je voor dat het nee straks wint. De Kamer heeft al gezegd dat dat gevolgen moet hebben; Nederland is tegen die tijd nog altijd EU-voorzitter. Gaat de voorzitter het verdrag met Oekraïne tegenhouden, tegen de rest van Europa in? Ondenkbaar. Of gaat het kabinet tegen de volkswil toch ratificeren? Ook een nachtmerrie. En dus is er reden om heel hard voor het ja te lopen. Het kan nog, maar dan moet er echt meer uit de kast worden gehaald dan een lijstje Q&A's en de bijstand van Victoria Koblenko.

Russische president Poetin. Beeld afp
Russische president Poetin.Beeld afp
Meer over