Regeerakkoorden verdampen gauw

ZWANGER van importantie drentelen tientallen nieuwe paarse Kamerleden met blozende wangen door de wandelgangen van het parlement. Met mapjes onder de arm, druk redekavelend, snoeren ze het corset van het regeerakkoord aan....

In dat vierjaarlijkse ritueel wordt ieder fractielid gepaaid met extra aandacht van de hoogmogenden. Het is voor hen van belang het gepeupel serieus te nemen, want dat betaalt zich weer terug in steun aan het kabinet. Dit weekeinde plakken de informateurs alles aan elkaar tot een gedetailleerd concept-regeerakkoord. Daags erna mogen Kamerleden de teksten veranderen die ze zelf hebben opgeschreven.

Het gepruts en getouwtrek van volksvertegenwoordigers aan teksten voor een regeerakkoord is van betrekkelijk recente datum. Drees schreef na de oorlog zelf zijn 'ontwerp-richtlijnen', Romme zijn eigen 'bouwstenen', Zijlstra de 'hoofdlijnen van een beknopt regeringsprogramma'. Oud-premier Piet de Jong: 'Kamerleden werden er echt niet bijgehaald als er een proeve van een regeringsprogramma werd geschreven.'

KVP-fractievoorzitter Schmelzer liet zijn fractie de kernpunten van regeringsbeleid tegen het licht houden, maar van gezever over details was geen sprake. VVD'er Geertsema vroeg soms advies aan zijn financieel specialist Joekes, maar liet in het midden wat hij ermee deed. PvdA'er Van Thijn ging in 1977 al minutieuzer te werk: desgevraagd kreeg hij dossiers van fractiespecialisten.

De neiging om zaken steviger en gedetailleerder af te spreken leek toe te nemen als de PvdA aan de onderhandelingstafel zat. Van Thijn ontkent dat het te maken heeft met het karakterdefect van sociaal-democraten waardoor zij denken dat alles in het leven te regelen is, zelfs het toeval.

'Het is een uiting van gezond wantrouwen', zegt Van Thijn. Hij verwijst naar het kabinet-Cals, waarin de KVP regeerde met de PvdA, maar afspraken uit het regeerakkoord in de Tweede Kamer demonteerde. 'Daardoor is de neiging ontstaan afspraken zo hard mogelijk vast te leggen.'

Harde afspraken bleken in 1981 bij de formatie van het vechtkabinet-Van Agt/Den Uyl/Terlouw onmogelijk. Er kwam een regeerakkoord uit dat door informateur Kreemers (CDA) werd getypeerd als een 'spaghetti-akkoord', vanwege de open einden van de afspraken. De directeur van het kabinet der koningin, mevrouw De Graaff, adviseerde Beatrix hier geen genoegen mee te nemen. De koningin trotseerde het advies en De Graaff haalde in haar nadagen haar gelijk toen de wankele constructie snel ineenzeeg.

Koningin Beatrix wilde haar revanche op De Graaff halen door Scholten als informateur aan te wijzen. Hij was in 1971 als CHU-parlementariër betrokken in de eerste werkgroep van Kamerleden die een financieel kader schreef voor het regeerakkoord van het kabinet-Biesheuvel. 'Dat was destijds goed bevallen, het heeft me ook geïnspireerd om het in 1982 zo te doen', erkent Scholten.

Hij vormde twee werkgroepen: de ene regelde de zachte kant van Nederland, en de andere maakte afspraken over de harde pegels. Na drie formaties waarin openheid het resultaat bemoeilijkte, werden de twee werkgroepen door de ex-journalist Scholten verbannen uit het Kamergebouw, opdat ze niet in de verleiding kwamen te kletsen met het journaille. De snoeiharde afspraken gaven de Tweede Kamer weinig zuurstof tijdens Lubbers' kabinetten.

Het moeizame periodieke gehannes van politici over regeerakkoorden wordt verklaard door Van Agt. 'Het past bij ons volkskarakter, zonder aanbidding van de schrift gaat het kennelijk niet. Er moet geploeterd, gezwoegd en

geweend worden. Dat gebeurt alleen boven de grote stromen in

ons land, dit is puur Calvijn.

Terwijl zo'n document na een halfjaar is belegen, vergeeld en verdampt'

Meer over