Referendum Slowakije is 'nutteloos'

'Hoeveel vragen heeft u voor mij? Drie? Nee dank u, dan ga ik maar weer.' Gabriela Nemkyova heeft vrijdagmiddag het stembureau in Bratislava de rug toegekeerd zonder haar stem uit te brengen....

Van onze correspondent

BOEDAPEST

Het was zoals ze verwachtte: op het formulier voor het referendum ontbrak de vierde vraag, en zonder vierde vraag is het hele referendum geen cent meer waard. Gabriela Nemkyova deed daarom wat haar partij, de Democratische Unie van Slowakije, haar had aanbevolen: ze weigerde te stemmen en vertrok.

Het zal niets uitmaken, weet ze. 'Er zal niets gebeuren. De regering zal er zich niets van aantrekken. Zoals altijd. Het is krankzinnig, het is vreselijk, het is frustrerend. Het is ze weer gelukt.'

Op de kantoren van de oppositiepartijen heerst vrijdag een verslagen stemming. Het referendum waar de oppositie zo hoopvol naartoe had geleefd, is in het water gevallen. Het is op het allerlaatste moment om zeep geholpen door Gustav Krajci, minister van Binnenlandse Zaken.

Krajci heeft op eigen gezag de officiële - vier vragen tellende - formulieren teruggetrokken en in plaats daarvan nieuwe laten verspreiden zonder die ene, omstreden, vierde vraag: de vraag of Slowakije rechtstreekse presidentsverkiezingen moet krijgen.

De regering-Meciar had van meet af aan bezwaar gehad tegen deze vraag, die op verzoek van de oppositie door president Kovac aan het referendum was toegevoegd. De regering had het Constitutionele Hof gevraagd dit deel van het referendum te verbieden. Het hof heeft dat verzoek echter woensdag afgewezen. Volgens het hof kon het referendum inclusief de vierde vraag doorgaan, maar de uitslag, zo luidde het tweede deel van de uitspraak, zou geen bindend karakter hebben.

Minister Krajci heeft deze uitspraak genegeerd en donderdag alsnog nieuwe formulieren laten verspreiden waarop de vierde vraag ontbreekt. Wat overblijft is een referendum met drie vragen over toetreding tot de NAVO: Moet Slowakije toetreden tot de NAVO? Moet Slowakije kernwapens op zijn grondgebied toestaan? Moet Slowakije legering van vreemde troepen op zijn grondgebied toestaan?

De Centrale Referendum Commissie heeft donderdag de nieuwe formulieren ongeldig verklaard: ze zijn niet voorzien van het stempel van de commissie. Maar Krajci weigerde ze terug te nemen.

De oppositie is radeloos. Wekenlang heeft zij hartstochtelijk campagne gevoerd met slogans als 'NAVO JA' en 'Slowakije naar Europa'. Elke stem voor de NAVO zou een stem tegen Meciar zijn geweest, een stem voor de democratische krachten in Slowakije, een stem voor de oppositie. Maar Krajci heeft alles op zijn kop gezet: elke stem die nu wordt uitgebracht, erkent zijn formulieren, en wordt zodoende een stem vóór de regering-Meciar.

De Democratische Unie van Slowakije heeft namens alle oppositiepartijen woedende commentaren de wereld ingestuurd waarin Krajci's daad als anti-democratisch en in strijd met de grondwet wordt veroordeeld: Krajci heeft Slowakijes laatste kans op toetreding tot de NAVO en de Europese Unie verpest, heet het.

Meer over