nieuws

Rechtse oppositie neemt stikstofplannen onder vuur: ‘Dit is een klap in het gezicht van de agrarische sector’

Na massale boerenprotesten in het land, debatteert de Tweede Kamer vandaag over de ingrijpende stikstofplannen van het kabinet. De rechtse oppositie is als eerste aan het woord en maakt gehakt van de plannen.

Avinash Bhikhie en Natalie Righton
Caroline van der Plas (BoerBurgerBeweging) tijdens het debat over het stikstofbeleid.  Beeld Freek van den Bergh
Caroline van der Plas (BoerBurgerBeweging) tijdens het debat over het stikstofbeleid.Beeld Freek van den Bergh

‘Dit is niet te doen. Dit leidt tot onteigeningsdrama’s’, zegt SGP’er Roelof Bisschop in de Tweede Kamer over de stikstofplannen van VVD-minister Christiane van der Wal. ‘Dit is een klap in het gezicht van de agrarische sector.’

Het is helder: de SGP, die in 2020 nog steun gaf aan de stikstofwet, keert zich tegen de aanscherping van de stikstofplannen. SGP’er Bisschop doet geen moeite zijn woede te verbergen. Het is zeldzaam dat de normaliter zo gezagsgetrouwe SGP zich op deze wijze distantieert van het kabinet.

‘Een goede wetgever onwaardig’, noemt Bisschop de stikstofplannen zelfs. Hij ziet ‘nog niet eens een begin van een antwoord’ op de vraag of het beleid wel ‘uitvoerbaar’ zal zijn. ‘Waar is de menselijke maat?’

Het parlement debatteert vandaag tot in de late uurtjes over de stikstofplannen van het kabinet. Als eerste zijn de grootste criticasters aan het woord: SGP, PVV, BBB en de Groep-Van Haga.

‘Onbetrouwbare overheid’

De woede richt zich op de stikstofreductieplannen die minister Van der Wal twee weken geleden presenteerde: daarin staat dat de stikstoftuitstoot in 2030 moet zijn gehalveerd, in sommige gebieden gaat het zelfs om een reductie van 70 tot 95 procent. In de praktijk betekent dit het einde van het voortbestaan van de meeste boerenbedrijven.

‘Dit voorstel is niet rechtvaardig’, meent Bisschop. Volgens SGP biedt de rechterlijke uitspraak over stikstofreductie meer ruimte dan het kabinet nu neemt. ‘Je kunt ook goed luisteren naar de rechter, en niet alleen met een half oor’, zegt de SGP’er. ‘Stikstofhalvering in 2030 is een politieke keuze.’ Hij vindt dat het kabinet de doelen moet heroverwegen.

In elk geval het jaartal 2030 ‘moet van tafel’, vindt de SGP, mede omdat de boeren eerder 2035 was voorgehouden. Als het ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis erop wijst dat die datum van 2030 niet per se vastligt, omdat de overheid wel vaker doelen niet op tijd haalt, ontsteekt Bisschop weer in woede. ‘Ik sta me hier plaatsvervangend te schamen’, zegt hij. ‘Alsof die vijf jaar er niet toe doet.’ Dat de doelen vijf jaar naar voren worden getrokken, maakt volgens hem wel degelijk uit.

Het maakt voor veel boeren het verschil tussen ‘to be or not to be’. De overheid toont zich ‘onbetrouwbaar’ door eerder gemaakte afspraken zo plots te herzien.

‘Fundament klopt niet’

Ook volgens BBB leiden de plannen tot onzekerheid en uitzichtloosheid op de boerenerven. Zij hekelt het feit dat het kabinet zo blijft hameren op de natuur die bedreigd wordt. ‘Maar wie wordt er echt bedreigd? Dat zijn de boeren’, zegt BBB-leider Caroline van der Plas.

Volgens haar klopt er ‘geen biet’ van de stikstofkaartjes. ‘Terug naar de tekentafel’ adviseert zij. ‘Het fundament klopt niet. En iedereen weet: als het fundament niet goed is, moet je niet bouwen. Dat is gewoon boerenverstand.’ Na interrupties van andere Kamerleden die de stikstofplannen wel steunen, lopen ook bij BBB’er Van der Plas de gemoederen hoog op. Ze verwijt hen een ‘gebrek aan empathie’.

Volgens GroenLinks-leider Klaver praat Van der Plas boeren naar de mond. ‘Laten we na twintig jaar falend beleid eindelijk eens eerlijk zijn', zegt Klaver. Hij ziet dat VVD, CDA en CU - partijen met een boerenachterban - nu ook inzien dat het niet anders kan dan dat er moet worden ingegrepen. Volgens Klaver strijdt BBB niet voor een eerlijke prijs voor de boeren, maar voor de industrie die daar achter zit: de veevoederbedrijven, de vervoersbedrijven en de slachterijen. ‘De boerenprotesten worden aangewakkerd door deze industrie die hun verdienmodel zien verdwijnen.’

Van der Plas distantieert zich hier fel van. De suggestie dat zij aan de leiband van de grote agrarische industrie zou lopen, werpt zij verre van zich. Ze zegt dat het niet de eerste keer is dat zij dit verwijt krijgt. Als het buiten het parlement nog een keer gebeurt, dreigt zij met juridische stappen, kondigt Van der Plas aan.

Nog steeds ruime steun

Ook de PVV, Forum voor Democratie en de Groep Van Haga keren zich fel tegen het stikstofbeleid. De partijen bestrijden dat er überhaupt een stikstofprobleem is en leggen de schuld van alle ophef bij te strenge (Europese) regels. Ingrijpen is niet nodig, vinden zijn, ook niet over vijf jaar.

‘Ik heb de minister gevraagd welke natuurrampen zich hebben voorgedaan in de jaren negentig toen de stikstofuitstoot nog veel te hoog was, maar ik heb tot op heden geen antwoord gekregen’, zegt PVV’er Edgar Mulder. ‘Dat verbaast mij niet, want die natuurrampen hebben natuurlijk niet plaatsgevonden. Het stikstofprobleem is een zelfgecreëerd probleem.’

Ondanks alle kritiek van de rechtse oppositie ligt het niet voor de hand dat de stikstofplannen van het kabinet gaan sneuvelen. De coalitie kan op een ruime Kamermeerderheid rekenen om de plannen gewoon door te voeren: naast VVD, CDA, D66 en ChristenUnie steunen onder meer ook de PvdA, GroenLinks en Volt de stikstofreductieplannen.

Minister Van der Wal heeft woensdag wel al aangegeven dat het gewraakte stikstofkaartje − waarop staat welke reductiepercentages per regio gelden − niet in beton is gegoten. ‘Maatwerk is mogelijk.’